Trong thế giới của loài vượn người lớn, nơi sự cạnh tranh thức ăn có thể bùng phát bất cứ lúc nào, một cái chạm đơn giản đôi khi lại mạnh hơn lời nói rất nhiều. Một nghiên cứu mới đã chỉ ra rằng những cử chỉ như ôm hay chạm nhẹ giúp loài bonobo và tinh tinh giảm căng thẳng trước khi cùng nhau kiếm ăn và duy trì hòa bình trong đàn.
New study suggests ancient origins of reassuring social touch among apes science.org/content/articl…
Các nhà khoa học từ Đại học Durham đã phân tích hành vi của năm nhóm bonobo và tinh tinh bán hoang dã tại các khu bảo tồn ở châu Phi. Trước khi thả thức ăn vào một không gian hạn chế, mô phỏng sự cạnh tranh tự nhiên dưới những cây ăn quả, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận tất cả các trường hợp tiếp xúc xoa dịu. Sau đó, họ theo dõi thời gian các cá thể cùng nhau ăn và tần suất xảy ra xung đột.
Kết quả cho thấy sự thuyết phục: những cá thể thường xuyên có cử chỉ chạm vào nhau trước khi ăn, sau đó đã ăn lâu hơn bên cạnh những cá thể khác. Ở loài bonobo, hiệu quả này đặc biệt rõ rệt ở con cái; còn ở tinh tinh, nó thể hiện rõ hơn ở con đực, điều này phản ánh những đặc điểm riêng trong cấu trúc xã hội của chúng. Đáng chú ý là những kết quả mạnh mẽ nhất được quan sát thấy ở các nhóm có tính khoan dung cao hơn, nơi đã tồn tại các liên minh bền vững.
Đặc biệt thú vị là các hình thức tiếp xúc “mạo hiểm” ở tinh tinh — ví dụ, khi một con đực đặt ngón tay vào miệng con khác. Những cử chỉ như vậy thường xuất hiện ở các nhóm yên bình và dường như là một tín hiệu của sự tin cậy: “tôi dễ bị tổn thương, nhưng tôi tin rằng bạn sẽ không làm hại tôi”. Những hành vi tương tự cũng được tìm thấy ở cả hai loài, điều này cho thấy chúng có chung nguồn gốc, quay ngược lại ít nhất sáu triệu năm — đến tổ tiên chung với loài người.
Khám phá này làm sáng tỏ cách các cơ chế duy trì mối liên kết xã hội đã tiến hóa trong tự nhiên. Trong những trường hợp sự hung hăng có thể phá vỡ một nhóm, những cái chạm hoạt động như một công cụ linh hoạt, giúp giảm căng thẳng và củng cố các liên minh. Những sự tương đồng với hành vi của con người là điều dễ nhận thấy: chúng ta vẫn ôm nhau trong những khoảnh khắc căng thẳng, và có lẽ đây không chỉ là một thói quen văn hóa, mà là một di sản cổ xưa.
Nghiên cứu được thực hiện tại các khu bảo tồn Lola ya Bonobo ở Cộng hòa Dân chủ Congo và Chimfunshi ở Zambia, với sự tham gia của một nhóm các nhà khoa học quốc tế. Các tác giả dự định tiếp tục công việc, nghiên cứu xem những cái chạm ảnh hưởng chính xác đến mức độ hormone căng thẳng như thế nào và liệu chúng có giúp ngăn chặn xung đột trong các tình huống khác hay không.
Việc hiểu rõ các cơ chế cổ xưa này giúp chúng ta đánh giá cao hơn sự phức tạp của các mối liên kết xã hội trong tự nhiên và nhắc nhở rằng việc bảo tồn môi trường sống của các loài vượn lớn cũng là bảo tồn những ví dụ sống động về cách tiến hóa đã dạy chúng ta cách hòa hợp với nhau.
