In de wereld van de grote mensapen, waar de strijd om voedsel elk moment kan oplaaien, blijkt een simpele aanraking soms sterker dan woorden. Een nieuw onderzoek heeft aangetoond dat gebaren zoals knuffels of lichte aanrakingen bonobo's en chimpansees helpen om de spanning te verminderen vóór een gezamenlijke maaltijd, en zo de vrede binnen de groep te bewaren.
New study suggests ancient origins of reassuring social touch among apes science.org/content/articl…
Wetenschappers van de Universiteit van Durham analyseerden het gedrag van vijf semi-wilde groepen bonobo's en chimpansees in Afrikaanse reservaten. Voordat ze voedsel vrijgaven in een beperkte ruimte – die de natuurlijke concurrentie bij fruitbomen nabootst – legden de onderzoekers alle gevallen van kalmerend contact vast. Vervolgens volgden ze hoe lang de individuen samen aten en hoe vaak conflicten ontstonden.
De resultaten waren overtuigend: de individuen die vóór het voeren vaker aanrakingen uitwisselden, aten later langer samen met anderen. Bij bonobo's was het effect vooral opmerkelijk onder vrouwtjes, terwijl het bij chimpansees sterker was bij mannetjes, wat de specifieke kenmerken van hun sociale structuren weerspiegelt. De meest uitgesproken resultaten werden waargenomen in tolerantere groepen, waar al sterke verbonden bestonden.
Vooral interessant zijn de 'risicovolle' vormen van contact bij chimpansees, bijvoorbeeld wanneer een mannetje zijn vingers in de mond van een ander legt. Dergelijke gebaren kwamen vaker voor in rustige groepen en dienen kennelijk als een teken van vertrouwen: 'ik ben kwetsbaar, maar ik geloof dat je me geen kwaad zult doen.' Soortgelijk gedrag wordt bij beide soorten waargenomen, wat duidt op gemeenschappelijke wortels die minstens zes miljoen jaar teruggaan, naar een gemeenschappelijke voorouder met de mens.
Deze ontdekking werpt licht op hoe de mechanismen voor het onderhouden van sociale banden in de natuur zijn geëvolueerd. Waar agressie een groep zou kunnen vernietigen, fungeert aanraking als een flexibel instrument dat stress vermindert en allianties versterkt. Analogieën met menselijk gedrag dringen zich op: we knuffelen nog steeds in stressvolle momenten, en misschien is dit niet alleen een culturele gewoonte, maar een oeroude erfenis.
Het onderzoek werd uitgevoerd in de reservaten Lola ya Bonobo in de Democratische Republiek Congo en Chimfunshi in Zambia, met medewerking van een internationaal team van wetenschappers. De auteurs zijn van plan het werk voort te zetten en te onderzoeken hoe aanrakingen precies de niveaus van stresshormonen beïnvloeden en of ze helpen conflicten in andere situaties te voorkomen.
Het begrijpen van deze oude mechanismen helpt ons de complexiteit van sociale banden in de natuur beter te waarderen en herinnert ons eraan dat het behoud van de leefgebieden van grote mensapen ook het behoud is van levende voorbeelden van hoe evolutie ons leerde om met elkaar om te gaan.
