Hai mươi năm trước, tại vườn thú Lincoln, nhiếp ảnh gia Joel Sartore bắt đầu chụp một con chuột chũi trụi lông – một loài gặm nhấm xấu xí, trở thành cư dân đầu tiên của “Photo Ark” của ông. Ngày nay, dự án của National Geographic Society đã đạt mốc 18 000 loài, và dịp kỷ niệm được đánh dấu bằng bức chân dung của loài cá tay đỏ cực kỳ nguy cấp – một sinh vật nhỏ bé, sống dưới đáy biển ngoài khơi Tasmania, trông giống như một con rối cáu kỉnh.
Sartore chụp ảnh động vật tại các vườn thú, thủy cung và trung tâm cứu hộ trên khắp thế giới, đặt chúng trên nền đen hoặc trắng đồng nhất. Kỹ thuật này làm cho voi và bướm đêm trở nên bình đẳng, khiến người xem thấy mỗi sinh vật là một cá thể độc đáo. Mục tiêu không chỉ là một kho lưu trữ, mà là nỗ lực đánh thức sự quan tâm của con người đối với những loài thường bị bỏ qua: cá mút đá, chim sẻ, côn trùng sống trong đất hoặc trên tán cây cao.
Trong hai thập kỷ, Sartore đã ghi lại cả những loài đã tuyệt chủng. Tê giác trắng phương Bắc Nabire chết một tuần sau khi chụp; ếch Toughie, cá thể cuối cùng của loài, chết vào năm 2016. Những bức ảnh này nhắc nhở rằng đa dạng sinh học biến mất không trừu tượng mà cụ thể – từng loài một, và mỗi cư dân mất đi mang theo một phần của mạng lưới sự sống phức tạp mà con người phụ thuộc vào.
Dự án ra đời từ một câu chuyện cá nhân: khi vợ Sartore bị ung thư, ông trở về nhà và bắt đầu chụp ảnh các loài động vật địa phương. Vợ ông khỏi bệnh, và “Photo Ark” tiếp tục. Ngày nay, Sartore làm việc gần như không có ngày nghỉ, nhưng ông đang chuẩn bị người kế nhiệm – con trai Cole, người đã đồng hành cùng cha trong các chuyến thám hiểm. Sự lạc quan của nhiếp ảnh gia không đến từ những con số, mà từ con người – những người bảo tồn, nhà khoa học và tình nguyện viên, những người hàng ngày cứu các loài tại địa phương.
Những bức chân dung của “Photo Ark” cho thấy: ngay cả một con bướm đêm khiêm tốn trên màn cửa hay một con bọ hung cũng xứng đáng được chú ý. Khi chúng ta nhìn thẳng vào mắt một con vật, rõ ràng rằng mọi loài đều có quyền tồn tại – từ châu chấu đến đười ươi. Đây không chỉ là một kho lưu trữ về cái đẹp, mà là một tấm gương phản chiếu trách nhiệm của chúng ta đối với hành tinh, nơi mỗi loài là một phần của tổng thể.
Sartore tin rằng: nếu con người nhìn thấy những sinh vật này mà không có nhãn mác quen thuộc như “quan trọng” hay “không quan trọng”, họ sẽ ngừng đấu tranh với nhau và bắt đầu bảo vệ di sản chung. Hai mươi năm và 18 000 loài – chỉ mới là nửa đường đến mục tiêu 20–25 nghìn, nhưng ngay bây giờ kho lưu trữ đã hoạt động như một chất xúc tác cho những nỗ lực bảo tồn thực sự.
