Twintig jaar geleden begon fotograaf Joel Sartore in de dierentuin van Lincoln met het fotograferen van een naakte molrat – een onopvallend knaagdier dat de eerste bewoner van zijn “Foto-Ark” werd. Vandaag heeft het project van de National Geographic Society de mijlpaal van 18 000 soorten bereikt, en het jubileum wordt gemarkeerd met een portret van de ernstig bedreigde rode handvis – een klein, op een boze Muppet lijkend wezen dat op de zeebodem voor de kust van Tasmanië leeft.
Sartore fotografeert dieren in dierentuinen, aquaria en opvangcentra over de hele wereld, en plaatst ze tegen een egale zwarte of witte achtergrond. Deze techniek stelt een olifant en een mot gelijk, waardoor de kijker elk wezen als een uniek individu ziet. Het doel is niet alleen een archief, maar een poging om bij mensen zorg op te wekken voor degenen die meestal buiten beeld blijven: lampreien, mussen, insecten die in de bodem of hoog in de boomkronen leven.
In twintig jaar tijd heeft Sartore ook degenen vastgelegd die al zijn heengegaan. De noordelijke witte neushoorn Nabiré stierf een week na de opname; de kikker Taffy, de laatste van haar soort, stierf in 2016. Deze beelden herinneren ons eraan: biodiversiteit verdwijnt niet abstract, maar concreet – soort voor soort, en elke verloren bewoner neemt een deel van het complexe levensweb mee, waar ook de mens van afhankelijk is.
Het project is ontstaan uit een persoonlijk verhaal: toen de vrouw van Sartore kanker kreeg, keerde hij terug naar huis en begon lokale dieren te fotograferen. Zijn vrouw genas, en de “Ark” ging verder. Vandaag werkt Sartore bijna zonder vrije dagen, maar bereidt hij een opvolger voor – zijn zoon Cole, die zijn vader al vergezelt op expedities. Het optimisme van de fotograaf wordt niet gevoed door cijfers, maar door mensen – beheerders, wetenschappers en vrijwilligers die dagelijks soorten ter plaatse redden.
De portretten van de “Foto-Ark” tonen aan: zelfs de meest bescheiden mot op een horrengaas of een mestkever verdient aandacht. Wanneer we een dier recht in de ogen kijken, wordt duidelijk dat het recht op bestaan voor iedereen geldt – van sprinkhanen tot orang-oetans. Dit is niet alleen een archief van schoonheid, maar een spiegel waarin onze verantwoordelijkheid voor de planeet wordt weerspiegeld, waar elke soort deel uitmaakt van een geheel.
Sartore gelooft: als mensen deze wezens zien zonder de gebruikelijke etiketten “belangrijk” of “onbeduidend”, zullen ze stoppen met vechten en het gemeenschappelijke erfgoed gaan beschermen. Twintig jaar en 18 000 soorten – slechts halverwege het doel van 20–25 duizend, maar het archief werkt nu al als katalysator voor echte beschermingsinspanningen.
