Kaliforniya'daki Pasadena Lisesi'nden Amerikalı lise öğrencisi Matteo Paz, astronomide beklenmedik bir çığır açtı. Yapay zekayı kullanarak, NASA'nın NEOWISE teleskobunun arşiv verilerini analiz etti ve daha önce bilinmeyen 1,5 milyondan fazla değişken ışık kaynağını tespit etti.
Her şey, Paz'ın 2022 yazında Planet Finder Academy programına katılmasıyla başladı. Caltech bilim insanı Davy Kirkpatrick'in Infrared İşleme ve Analiz Merkezi (IPAC) bünyesindeki rehberliğinde, 2009 yılında Dünya'ya yakın asteroitleri aramak için fırlatılan NEOWISE teleskobundan elde edilen devasa bir veri kümesi üzerinde çalıştı.
Paz, altı hafta içinde otomatik bir makine öğrenimi algoritması geliştirdi. Standart yöntemlerden kaçan nesnelerin zar zor fark edilen parlaklık değişimlerini yakalamak için Fourier dönüşümleri ve dalgacık analizi uyguladı.
Sistem, kuasarların, çift yıldızların ve süpernovaların işaretleri olan titreyen, atan ve sönen kaynakları tespit etti. 1,5 milyon nesneden oluşan bu katalog, 2025 yılının sonunda yayımlandı ve Vera C. Rubin Gözlemevi tarafından şimdiden kullanılıyor.
Çalışma, Shubaneh Hemmati, Daniel Masters, Ashish Mahabal ve Matthew Graham dahil olmak üzere Caltech araştırmacıları tarafından desteklendi. 2026 yılının başlarında NASA yönetimi, gencin katkısını kamuoyuna duyurdu.
Paz, yeteneklerini Pasadena Birleşik Okul Bölgesi'nin Matematik Akademisi'nde geliştirdi. Algoritması, herhangi bir zamansal veriyi analiz etme yeteneğine sahip ve finansdan nörobilime kadar diğer alanlarda da potansiyel olarak uygulanabilir.
Ya bilimdeki bir sonraki büyük sıçrama devasa bir laboratuvardan değil de, bir dizüstü bilgisayarı ve açık verileri olan bir lise öğrencisinden gelirse?
Paz'ın bu keşfi, yapay zekanın modern astronomideki artan rolünün altını çiziyor. Şubat 2026'da Vera C. Rubin Gözlemevi bir gecede şimdiden 800 bin bildirim gönderdi ve gelecekte günlük yedi milyona kadar bildirim bekleniyor. Makine öğrenimi olmadan böyle bir veri akışıyla başa çıkmak mümkün değil.
Çalışmayla ilgili makale The Astronomical Journal'da yayımlandı. Katalog, yıldızların evrimini, uzak galaksileri ve evrendeki yüksek enerjili süreçleri incelemeye şimdiden yardımcı oluyor.
