Matteo Paz, một học sinh trung học người Mỹ đến từ Trường Trung học Pasadena ở California, đã tạo nên một đột phá bất ngờ trong lĩnh vực thiên văn học. Bằng cách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), cậu đã phân tích dữ liệu lưu trữ từ kính viễn vọng NEOWISE của NASA và phát hiện ra hơn 1,5 triệu nguồn sáng biến đổi chưa từng được biết đến trước đây.
Mọi chuyện bắt đầu vào mùa hè năm 2022, khi Paz tham gia chương trình Planet Finder Academy. Dưới sự hướng dẫn của nhà khoa học Davy Kirkpatrick từ Caltech tại Trung tâm Xử lý và Phân tích Hồng ngoại (IPAC), cậu đã làm việc với một lượng lớn dữ liệu từ kính viễn vọng NEOWISE, vốn được phóng vào năm 2009 để tìm kiếm các tiểu hành tinh gần Trái Đất.
Chỉ trong sáu tuần, Paz đã phát triển một thuật toán học máy tự động. Cậu đã áp dụng các phép biến đổi Fourier và phân tích wavelet để phát hiện những thay đổi độ sáng tinh tế của các vật thể mà các phương pháp tiêu chuẩn đã bỏ sót.
Hệ thống này đã phát hiện ra các nguồn sáng nhấp nháy, dao động và mờ dần – những dấu hiệu của quasar, sao đôi và siêu tân tinh. Danh mục gồm 1,5 triệu vật thể này đã được công bố vào cuối năm 2025 và hiện đang được Đài thiên văn Vera C. Rubin sử dụng.
Công trình này đã nhận được sự hỗ trợ từ các nhà nghiên cứu Caltech, bao gồm Shubhaneh Hemmati, Daniel Masters, Ashish Mahabal và Matthew Graham. Vào đầu năm 2026, ban lãnh đạo NASA đã công khai ghi nhận đóng góp của thiếu niên này.
Paz đã phát triển các kỹ năng của mình tại Học viện Toán học thuộc Học khu Thống nhất Pasadena. Thuật toán của cậu có khả năng phân tích mọi dữ liệu theo thời gian và tiềm năng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác – từ tài chính đến khoa học thần kinh.
Điều gì sẽ xảy ra nếu bước nhảy vọt lớn tiếp theo trong khoa học không đến từ một phòng thí nghiệm khổng lồ, mà từ một học sinh trung học với chiếc máy tính xách tay và dữ liệu mở?
Khám phá của Paz nhấn mạnh vai trò ngày càng tăng của AI trong thiên văn học hiện đại. Vào tháng 2 năm 2026, Đài thiên văn Vera C. Rubin đã gửi 800 nghìn cảnh báo chỉ trong một đêm, và trong tương lai, con số này dự kiến lên đến bảy triệu mỗi ngày. Không có học máy, việc xử lý lượng dữ liệu khổng lồ như vậy là không thể.
Bài báo về công trình này đã được công bố trên Tạp chí Thiên văn học (The Astronomical Journal). Danh mục này hiện đang góp phần nghiên cứu sự tiến hóa của các ngôi sao, các thiên hà xa xôi và các quá trình năng lượng cao trong vũ trụ.
