Amerykański licealista Matteo Paz z Pasadena High School w Kalifornii dokonał nieoczekiwanego przełomu w astronomii. Korzystając ze sztucznej inteligencji, przeanalizował archiwalne dane z teleskopu NASA NEOWISE i odkrył ponad 1,5 miliona nieznanych wcześniej zmiennych źródeł światła.
Wszystko zaczęło się latem 2022 roku, kiedy Paz dołączył do programu Planet Finder Academy. Pod kierownictwem naukowca z Caltech, Davy’ego Kirkpatricka z Infrared Processing and Analysis Center (IPAC), pracował z ogromnym zbiorem danych z teleskopu NEOWISE, uruchomionego w 2009 roku w celu poszukiwania asteroid bliskich Ziemi.
W ciągu sześciu tygodni Paz stworzył zautomatyzowany algorytm uczenia maszynowego. Zastosował transformacje Fouriera i analizę falkową, aby wychwycić ledwo zauważalne zmiany jasności obiektów, które umykały standardowym metodom.
System wykrył migotliwe, pulsujące i zanikające źródła — oznaki kwazarów, gwiazd podwójnych i supernowych. Katalog 1,5 miliona obiektów został opublikowany pod koniec 2025 roku i jest już wykorzystywany przez obserwatorium Vera C. Rubin.
Praca została wsparta przez badaczy z Caltech, w tym Shubaneh Hemmati, Daniela Mastersa, Ashisha Mahabala i Matthew Grahama. Na początku 2026 roku kierownictwo NASA publicznie doceniło wkład nastolatka.
Paz rozwijał swoje umiejętności w Math Academy w Pasadena Unified School District. Jego algorytm jest zdolny do analizy wszelkich danych czasowych i potencjalnie może być zastosowany w innych dziedzinach — od finansów po neuronaukę.
Co, jeśli następny duży skok w nauce nie nastąpi w ogromnym laboratorium, lecz zostanie dokonany przez ucznia z laptopem i otwartymi danymi?
Odkrycie Paza podkreśla rosnącą rolę sztucznej inteligencji w nowoczesnej astronomii. W lutym 2026 roku obserwatorium Vera C. Rubin wysłało już 800 tysięcy powiadomień w ciągu jednej nocy, a w przyszłości spodziewane jest nawet siedem milionów dziennie. Bez uczenia maszynowego poradzenie sobie z takim strumieniem danych byłoby niemożliwe.
Artykuł na temat tej pracy został opublikowany w The Astronomical Journal. Katalog już pomaga w badaniu ewolucji gwiazd, odległych galaktyk i wysokoenergetycznych procesów we Wszechświecie.
