BRÜKSEL — Avrupa Komisyonu, bölgenin teknolojik egemenliğini güçlendirmeyi amaçlayan kapsamlı bir önlem paketi sundu. İnisiyatifin temel amacı, yüksek teknoloji alanındaki yerli gelişmeleri teşvik etmek ve ABD'li bilişim devleri ile Çinli üreticilere olan kritik bağımlılığı azaltmaktır.
Avrupa Komisyonu Kıdemli Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, günümüz dünyasında jeopolitiğin teknolojiden ayrı düşünülemeyeceğinin altını çizdi. İnovasyonda lider olanın küresel geleceği belirleyeceğini belirten Virkkunen, Avrupa'nın yeniden lider oyuncu statüsünü geri kazanması gerektiğini vurguladı.
AB'nin yeni girişiminin temel alanları
Yeni önlem paketi, iç altyapının geliştirilmesine ve birkaç kritik alanda Avrupalı tedarikçilerin desteklenmesine odaklanıyor:
- Bulut teknolojileri: Şu an itibarıyla Avrupa pazarının yaklaşık %80'i ABD'li şirketlerin (Amazon, Microsoft, Google) kontrolünde bulunuyor. Yeni yasa tasarısı, kamu ihaleleri için dört aşamalı bir dijital egemenlik düzeyi getiriyor. En üst seviye, kritik altyapıların aniden devre dışı kalma riskini bertaraf etmek amacıyla yabancı şirketlerin savunma ve sağlık sektöründeki sözleşmelere erişimini engelleyecek.
- Mikroçipler ve yarı iletkenler: İlk "Çip Yasası" (Chips Act) sübvansiyonlar yoluyla fabrikaları Avrupa'ya tam anlamıyla geri getiremeyince, Brüksel strateji değişikliğine gidiyor. Artık iç talebin canlandırılmasına öncelik veriliyor. Otomotiv gibi sektörler, ucuz Çin çiplerine olan bağımlılığı azaltmak için tedarik zincirlerini çeşitlendirmekle yükümlü kılınacak.
- Yapay zeka ve açık kaynak: Yapay zeka sektöründe şu anda ABD'li ve Çinli oyuncular (OpenAI, Anthropic, DeepSeek) hakimiyetini sürdürüyor. AB, büyük savunma ihalelerinde Mistral AI gibi Avrupalı geliştiricilere öncelik vermeyi planlıyor. Ayrıca, Avrupa pazarındaki parçalanmışlığı aşmak için açık kaynaklı teknolojilerin teşvik edilmesi stratejisi de devreye alınacak.
Yapısal sorunlar ve engeller
Uzmanlar, düzenlemelerin tek araç olmadığını ve AB'nin ciddi ekonomik engellerle karşı karşıya olduğunu belirtiyor:
- Kapasite yetersizliği: Avrupa; uzun bürokratik prosedürler, yüksek elektrik fiyatları ve arazi kıtlığı nedeniyle veri merkezi inşa etme hızında oldukça geride kalıyor.
- Altyapı tuzakları: Kısa vadede AB, gelişmiş ABD çiplerinden (özellikle Nvidia) tamamen vazgeçemiyor ve bu durum tek bir tedarikçinin kapalı ekosistemine hapsolma riskini beraberinde getiriyor.
- Girişim göçü: Tek ve ölçeklenebilir bir pazarın olmaması ve risk sermayesine sınırlı erişim nedeniyle, gelecek vadeden Avrupalı projeler sıklıkla yurt dışına gidiyor. Bu sorunun "EU Inc." inisiyatifiyle çözülmesi hedefleniyor.
Jeopolitik bağlam ve misilleme riskleri
Teknolojik özerklik ihtiyacı, Washington'un sert ticaret politikaları ve Pekin'in ekonomik bağımlılıkları bir baskı aracı olarak kullanma istekliliği karşısında daha da aciliyet kazandı. ABD'nin yaptırımlarının ardından Uluslararası Ceza Mahkemesi personelinin Amerikan ödeme ve hizmet sistemlerinden (Visa, Uber, Amazon) aniden mahrum kalması Brüksel için ciddi bir uyarı sinyali oldu.
Yine de Avrupa Komisyonu, Thornberry Anlaşması'nın ABD ile ilişkilerdeki pürüzleri gidermeye yardımcı olacağını umuyor. Çin tarafında ise durum açık bir ticaret savaşının eşiğinde dengeleniyor. Bununla birlikte Avrupalı siyasetçiler, dünyanın en büyük ve en kârlı pazarlarından biri olan AB ile hiçbir süper gücün bağlarını tamamen koparmak istemeyeceğinden emin. Ayrıca Avrupa, çip üretim ekipmanlarında tekel konumundaki Hollandalı ASML şirketi aracılığıyla en kritik tedarik düğümünün kontrolünü elinde tutmaya devam ediyor.
Henna Virkkunen'in açıklamasına göre, önlem paketinin temel hedefi 2030 yılına kadar somut sonuçlar elde etmek. Şu anda teknolojilerin %80'i bölgeye dışarıdan geliyor ve bu durumu bir gecede değiştirmek mümkün olmasa da, bağımlılığı azaltma rotası artık kesinleşmiş durumda.
