16 Eylül 2026 tarihinde Rest of World dergisi, Küresel Güney ülkelerinin yapay zekâ alanındaki stratejilerine ilişkin bir analiz yayımladı. Latin Amerika'dan Güneydoğu Asya'ya ve Orta Doğu'ya kadar uzanan devletler, satın alımlarını bilinçli olarak ikiye ayırıyor: altyapı için Amerikan çipleri, sistem geliştirme için Çin'in açık modelleri. Bu yaklaşım, veriler üzerindeki kontrolü korumaya ve tek bir süper güce tam bağımlılıktan kaçınmaya olanak tanıyor.
Suudi Arabistan, Çinli MiniMax şirketinin açık sistemi temelinde Humain-m3 modelini devreye aldı. Aynı zamanda krallık, Nvidia ile yaptığı anlaşmalar aracılığıyla altyapıya milyarlar yatırıyor. Brezilya 444 milyon doları böldü: 255 milyon dolar Huawei ve iFlytek ile bir süper bilgisayara, 189 milyon dolar ise Nvidia ile yapılacak ihaleye ayrıldı. Devlet Başkanı Lula da Silva, amacın tek bir şirkete ya da ülkeye bağımlı olmamak ve veriler üzerindeki egemenliği güçlendirmek olduğunu vurguladı.
Mısır, Nvidia projelerinin yanı sıra Huawei'nin veri merkezi inşa etme tekliflerini de değerlendiriyor. Malezya, ABD'nin uyarılarına rağmen kendi yapay zekâ egemenlik girişimi için Huawei Ascend 910C hızlandırıcılarını inceliyor. Bu örnekler, ülkelerin bileşenleri jeopolitik talimatlara göre değil, teknik ve ekonomik ölçütlere göre seçtiğini gösteriyor.
Amerikan çipleri, ileri yarı iletkenler, ağ donanımı ve bulut altyapısı segmentinde vazgeçilmezliğini koruyor. Çin'in açık modelleri ise tam tersine, özellikle bütçe kısıtlı olduğunda eğitim ve ince ayar için erişilebilir alternatifler sunuyor. Böyle bir hibrit yaklaşım riskleri azaltıyor: veriler ulusal denetim altında kalıyor ve hassas bilgiler yurt dışına aktarılmadan modeller yerel dillere ve görevlere uyarlanabiliyor.
Projeleri ayırma yöntemi, farklı yığınların performansını gerçek görevler üzerinde test etmeye olanak tanıyor. Suudi Arabistan'da Çin temeli Arapça konusunda en iyi sonuçları gösterdi ve tercihi de bu belirledi. Brezilya, verimlilik ile maliyeti karşılaştırmak için paralel ihaleler yürütüyor. Böyle ampirik bir yaklaşım, siyasi açıklamalardan daha kesin bir tablo sunuyor.
ABD, finansal ve teknik destek sunarak Pax Silica ve U.S.-ASEAN AI Spark girişimi gibi ittifaklar kurmaya çalışıyor. Çin ise işbirliği ve normlara odaklanan açık bir kuruluş olan WAICO'yu ileri sürüyor. Ancak Singapur ve Kazakistan dahil birçok ülke her iki yapıda da yer alarak taraf seçme konusundaki isteksizliğini gösteriyor.
Uzmanlar, bir tarafı seçmeye zorlamanın ters etki yarattığını belirtiyor. Avrupa'daki ABD müttefikleri bile Amerikan teknolojilerine bağımlılığı gözden geçiriyor. Küresel Güney ülkeleri bunda, her iki tedarikçiyle çalışarak esnekliği ve bağımsızlığı koruma fırsatı görüyor.
Çinli şirketler, Ascend çipleri ve bulut çözümleri sunarak altyapı düzeyinde etkin biçimde rekabet ediyor. Amerikan firmaları ise en ileri hızlandırıcılarda üstünlüğünü koruyor. Performans farkı giderek kapanıyor ve bu da Çin seçeneklerini bütçe projeleri için giderek daha cazip hale getiriyor.
Küresel Güney'in stratejik tercihi, küresel rekabetin dinamiklerini değiştiriyor. Ülkelerin yalnızca Çin'in açık modellerini karşılayabildiği yerlerde Washington etki kollarını kaybediyor. Pekin ise katı koşullar dayatmak zorunda kalmadan pazarlara erişim sağlıyor.
Hibrit sistemlerin uzun vadeli uyumluluğu sorusu açık kalıyor. Güvenlik, güncellemeler ve Amerikan donanımı ile Çin yazılımı arasındaki bilgi aktarımı nasıl çözülecek? Bağımsız denetimler ve kıyaslama testleri, böyle bir mimarinin ne kadar dayanıklı olduğunu gösterecek.
Sonraki araştırmaların, muhtemelen yaptırımlar ya da ihracat kısıtlamaları koşullarında gerçek veri göçü ve performans vakalarına odaklanması bekleniyor. Hibrit modelin kalıcı bir norm mu yoksa geçici bir uzlaşma mı olacağını tam da bu veriler belirleyecek.
Küresel Güney ülkeleri, teknolojik egemenliğin izolasyonla değil, mevcut en iyi çözümleri ustaca birleştirmekle elde edildiğini gösteriyor.
