UCLA ve uluslararası bir konsorsiyumdan araştırmacılar, DNA metilasyon düzeyine göre 185 memeli türünde — farelerden balinalara kadar — dokuların yaşını doğru biçimde tahmin eden matematiksel modeller oluşturdu. Bu «pan-memeli saatleri» yüksek doğrulukla çalışıyor (r > 0,96) ve bir türün maksimum yaşam süresinin, henüz embriyonik gelişim döneminde oluşmuş epigenetik işaretlerin niteliğiyle ilişkili olduğunu gösteriyor.
Bu keşif tam da şimdi önemli: farklı türlerde yaşlanma süreçlerini karşılaştırmak ve insanlar üzerinde doğrudan deneylerin mümkün olmadığı modellerde müdahaleleri sınamak için bir araç sunuyor. Aynı zamanda yaşlanmanın rastgele hasar birikimi olduğu görüşünü de sorguluyor — veriler, gelişimle bağlantılı evrimsel olarak korunmuş bir programa işaret ediyor.
Steve Horvath ilk insan epigenetik saatlerini daha 2013 yılında önermişti. Yeni çalışma, yaklaşık iki yüz bilim insanı tarafından toplanan 348 türe ait 15 binden fazla doku örneğinden oluşan bir veri tabanına dayanıyor. Science ve Nature Aging'de (2023) yayımlanan makalelerde, DNA'nın belirli bölgelerindeki metilasyonun tüm memelilerde yaşla birlikte öngörülebilir biçimde değiştiği ve türün maksimum yaşam süresiyle ilişkili profillerin bireysel ölüm riskini yansıtanlardan farklı olduğu gösteriliyor.
Araştırmanın güçlü yanı ölçeği ve yinelenebilirliği: saatler uzun yaşayan türlerde bile yaşı tahmin ediyor ve insanlarda ve farelerde ölüm riskiyle ilişkili. Zayıf yanı ise bu işaretlere müdahalenin insanda gerçekten yaşamı uzattığına dair henüz kanıt bulunmaması; kalori kısıtlamasının veya somatotropin eksenindeki mutasyonların etkisine dair veriler ön nitelikte ve daha ileri doğrulama gerektiriyor. Araştırmacılar patent çıkarlarına dikkat çekiyor: Horvath ve meslektaşları Epigenetic Clock Development Foundation ile bağlantılı ve metilasyon dizileri teknolojisi için başvurularda bulundu.
Bir kabartma haritası düşünün: uzun yaşayan türlerde metilasyon, uzun gelişim dönemleri boyunca oluşmuş belirgin «tepeler ve vadiler» meydana getirir; kısa yaşayanlarda ise hücrelerin olgunlaşma evrelerinden hızla geçtiği düz bir arazi görülür. Bu benzetme, epigenetik saatlerin neden yalnızca kronolojik yaşı değil, yaşam stratejilerindeki evrimsel farklılıkları da yakaladığını anlamaya yardımcı oluyor.
Çalışma, memelilerde yaşlanmanın yalnızca aşınma değil, gelişim programlarının bir devamı olduğunu gösteriyor. Bu korunmuş mekanizmaların diğer süreçleri bozmadan ne ölçüde düzenlenebileceği ve bu tür bulguların klinik uygulamaya aktarılmasında hangi etik çerçevelerin gerekeceği ise açık bir soru olarak kalıyor.
