Op 1 juli 2026 publiceerde de Onafhankelijke Internationale Wetenschappelijke Groep voor Kunstmatige Intelligentie van de VN een voorlopig rapport. Daarin wordt benadrukt dat AI, mits doordacht ingezet, een krachtige motor voor ontwikkeling kan zijn door de vooruitgang in de gezondheidszorg, de strijd tegen honger, het onderwijs en de klimaatactie te versnellen. <\/p>
Een groep van 40 wetenschappers en experts, die in februari door de Algemene Vergadering van de VN werd aangesteld, stelde deze eerste wereldwijde onafhankelijke wetenschappelijke analyse van de technologie op. Een van de deelnemers is professor Vukosi Marivate van de Universiteit van Pretoria. Het rapport is naar alle regeringen gestuurd en is openbaar toegankelijk.<\/p>
De auteurs winden er geen doekjes om wat betreft de schaduwzijde. Een snelle, ongecontroleerde opschaling brengt aanzienlijke risico's met zich mee: van schade aan de mentale gezondheid van gebruikers en misbruik voor destructieve doeleinden tot een negatieve impact op sociale, economische en ecologische systemen. Betrouwbare methoden om de controle over zeer autonome AI-systemen te behouden, ontbreken vooralsnog.<\/p>
Er is speciale aandacht voor de concentratie van macht in de sector. De Verenigde Staten nemen 75% van de rekenkracht van de grootste AI-clusters voor hun rekening. Dit kan leiden tot autoritaire machtsovernames en het ondermijnen van de democratische verantwoording. De mogelijkheden van AI overtreffen inmiddels zowel het wetenschappelijke begrip als het vermogen van overheden om zich aan te passen.<\/p>
Wat staat er nog meer in het rapport?<\/p>
1. 'Misleidend gedrag' van AI (Deceptive AI): Medevoorzitter van de groep Yoshua Bengio verklaarde dat wetenschappers steeds vaker gevallen van misleidend gedrag bij geavanceerde AI-modellen waarnemen. Hij wees er expliciet op dat de wetenschap momenteel geen garanties kan bieden dat AI geen catastrofale schade zal aanrichten door autonome acties of kwaadwillend gebruik.<\/p>
2. Taalongelijkheid en medische missers: Het rapport benadrukt dat de huidige AI-modellen slechts een fractie van de ruim 7.000 talen ter world ondersteunen. Fouten in machinevertalingen voor talen met weinig middelen kunnen nu al fatale gevolgen hebben, zoals onjuiste medische diagnoses en behandelvoorschriften.<\/p>
3. Specifieke dreigingen (van deepfakes tot biologie)<\/p>
4. Het 'bewijsdilemma' (Evidence dilemma): De complexiteit van de taken die AI oplost, verdubbelt elke paar maanden. Hoewel er wereldwijd al meer dan 40 verschillende regelgevingskaders voor het beheer van AI bestaan, blijven deze versnipperd en zijn ze in de praktijk grotendeels onbeproefd.<\/p>
5. Overgang naar 'agent-gebaseerde' systemen en technologische versmelting: Het panel voorziet een spoedige massale overstap naar autonome 'agentic AI'-systemen die zelfstandig complexe taken met meerdere stappen kunnen uitvoeren. Op de lange termijn wordt een versmelting van AI met andere transformerende technologieën verwacht, zoals quantum computing en biotechnologie.<\/p>
6. Ecologische transparantie en het initiatief van de secretaris-generaal: Tegen de achtergrond van het rapport promoot VN-secretaris-generaal António Guterres het 'Initiatief voor Ecologische Transparantie van AI'. Dit eist van bedrijven volledige openheid over hun CO2-voetafdruk, waterverbruik en het landgebruik van datacenters, met als doel de sector tegen 2030 volledig op hernieuwbare energie te laten draaien.<\/p>
7. Het idee van een 'IAEA voor AI': In de wandelgangen van de voorbereidingen voor de Dialoog van Genève klinkt steeds vaker de suggestie om voor het beheer van technologieën die de nationale veiligheid raken een gespecialiseerd internationaal agentschap op te richten, naar het voorbeeld van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA).<\/p>
8. Het risico op 'digitaal kolonialisme': Wekelijks maken meer dan een miljard mensen gebruik van conversationele AI, maar ontwikkelingslanden ontbreekt het aan de technische expertise om geavanceerde modellen te kunnen beoordelen. Hierdoor riskeren zij louter 'ontvangers' te worden van regels die door anderen zijn opgesteld zonder zelf inspraak te hebben, wat de wereldwijde ongelijkheid verder vergroot.<\/p>
Het rapport vormt de basis voor de discussies tijdens de eerste Mondiale Dialoog over AI-beheer, die op 6 en 7 juli in Genève wordt gehouden. Dit forum brengt alle 193 VN-lidstaten, vertegenwoordigers uit de industrie, de academische wereld en het maatschappelijk middenveld samen.<\/p>
