1 lipca 2026 roku Niezależny Międzynarodowy Panel Naukowy ds. Sztucznej Inteligencji przy ONZ opublikował wstępny raport. Podkreślono w nim, że przy przemyślanym wdrażaniu AI może stać się potężnym motorem rozwoju, przyspieszając postępy w opiece zdrowotnej, walce z głodem, edukacji oraz ochronie klimatu.
Zespół złożony z 40 naukowców i ekspertów, powołany przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w lutym, przygotował pierwszą globalną i niezależną analizę naukową tej technologii. Wśród uczestników prac znalazł się profesor Vukosi Marivate z Uniwersytetu w Pretorii. Raport został przekazany wszystkim rządom i udostępniony opinii publicznej.
Autorzy otwarcie wskazują również na drugą stronę medalu. Szybkie, niekontrolowane skalowanie niesie ze sobą istotne ryzyka: od negatywnego wpływu na zdrowie psychiczne użytkowników i wykorzystania do celów destrukcyjnych, aż po oddziaływanie na systemy społeczne, gospodarcze i ekologiczne. Obecnie nie istnieją jeszcze niezawodne metody utrzymania kontroli nad wysoce autonomicznymi systemami AI.
Szczególną uwagę poświęcono koncentracji mocy obliczeniowej. Stany Zjednoczone dysponują 75% zasobów obliczeniowych największych klastrów AI. Taka sytuacja może prowadzić do autorytarnego przejęcia kontroli i podważenia demokratycznej odpowiedzialności. Możliwości sztucznej inteligencji już teraz wyprzedzają naukowe zrozumienie technologii oraz zdolność rządów do adaptacji.
Co jeszcze ciekawego znalazło się w raporcie?
1. „Zwodnicze zachowanie” AI (Deceptive AI). Współprzewodniczący panelu, Yoshua Bengio, oświadczył, że naukowcy odnotowują coraz więcej przypadków zwodniczego zachowania zaawansowanych modeli sztucznej inteligencji. Wyraźnie zaznaczył on, że nauka nie jest obecnie w stanie zagwarantować, iż AI nie wyrządzi katastrofalnych szkód w wyniku swoich autonomicznych działań lub celowego nadużycia.
2. Nierówność językowa i błędy medyczne. W raporcie podkreślono, że współczesne modele AI obsługują jedynie znikomy ułamek z ponad 7000 języków świata. Błędy tłumaczenia maszynowego w przypadku języków o niskich zasobach już teraz mogą prowadzić do fatalnych skutków, takich jak błędne diagnozy medyczne czy niewłaściwe zalecenia terapeutyczne.
3. Konkretne zagrożenia (od deepfake’ów po biologię).
4. „Dylemat dowodów” (Evidence dilemma). Poziom skomplikowania zadań rozwiązywanych przez AI podwaja się co kilka miesięcy. Mimo że na świecie funkcjonuje już ponad 40 różnych ram regulacyjnych dotyczących zarządzania sztuczną inteligencją, pozostają one rozproszone i w dużej mierze nieprzetestowane w praktyce.
5. Przejście do systemów „agentowych” i fuzja technologii. Panel prognozuje rychłe masowe przejście na autonomiczne systemy „agentowe” (agentic AI), które będą w stanie samodzielnie realizować wieloetapowe zadania. W perspektywie długoterminowej spodziewane jest połączenie AI z innymi przełomowymi technologiami, takimi jak informatyka kwantowa i biotechnologia.
6. Przejrzystość ekologiczna i inicjatywa Sekretarza Generalnego. W kontekście raportu Sekretarz Generalny ONZ António Guterres promuje „Inicjatywę na rzecz przejrzystości ekologicznej AI”. Wymaga ona od firm pełnego ujawnienia danych dotyczących śladu węglowego, zużycia wody oraz gruntów zajmowanych przez centra danych, mając na celu przejście branży na energię odnawialną do 2030 roku.
7. Pomysł stworzenia „MAEA dla AI”. W kuluarach przygotowań do Dialogu Genewskiego coraz częściej pojawia się postulat utworzenia wyspecjalizowanej agencji międzynarodowej na wzór Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) w celu zarządzania technologiami kluczowymi dla bezpieczeństwa narodowego.
8. Ryzyko „cyfrowego kolonializmu”. Ponad miliard ludzi co tydzień korzysta z konwersacyjnej sztucznej inteligencji, jednak kraje rozwijające się nie dysponują wiedzą techniczną niezbędną do oceny zaawansowanych modeli. W rezultacie ryzykują one, że staną się jedynie „odbiorcami” cudzych zasad bez prawa głosu w ich tworzeniu, co pogłębia globalne nierówności.
Raport posłuży jako podstawa do dyskusji podczas pierwszego Globalnego Dialogu na temat Zarządzania AI, który odbędzie się w Genewie w dniach 6–7 lipca. Forum zgromadzi wszystkie 193 państwa członkowskie ONZ, a także przedstawicieli przemysłu, świata nauki i społeczeństwa obywatelskiego.
