1 Temmuz 2026 tarihinde Birleşmiş Milletler bünyesindeki Bağımsız Uluslararası Yapay Zeka Bilimsel Grubu taslak bir rapor yayımladı. Raporda, yapay zekanın sağduyulu bir şekilde hayata geçirilmesi halinde; sağlık, açlıkla mücadele, eğitim ve iklim konularındaki ilerlemeyi hızlandırarak kalkınmanın temel bir itici gücü olabileceği vurgulanıyor.
BM Genel Kurulu tarafından Şubat ayında görevlendirilen 40 bilim insanı ve uzmandan oluşan heyet, teknolojiye dair ilk küresel ve bağımsız bilimsel analizi hazırladı. Katılımcılar arasında Pretoria Üniversitesi'nden Profesör Vukosi Marivate de bulunuyor. Tüm hükümetlere gönderilen bu rapor, kamuoyunun incelemesine de sunuldu.
Yazarlar madalyonun öteki yüzünü de dürüstlükle not ediyor. Hızlı ve kontrolsüz büyümenin; kullanıcıların ruh sağlığına verilecek zararlardan yıkıcı amaçlarla kullanıma, sosyal, ekonomik ve çevresel sistemler üzerindeki etkilere kadar ciddi riskler taşıdığı belirtiliyor. Yüksek düzeyde otonom yapay zeka sistemleri üzerinde denetimi sürdürmek için henüz güvenilir bir yöntem bulunmuyor.
İşlem gücünün belirli ellerde toplanmasına özellikle dikkat çekiliyor. En büyük yapay zeka kümelerindeki hesaplama kaynaklarının %75'i Amerika Birleşik Devletleri'nin elinde bulunuyor. Bu durum, otoriter bir tahakküme yol açarak demokratik hesap verebilirliği zayıflatabilir. Yapay zekanın imkanları, bilimsel kavrayışın ve hükümetlerin uyum sağlama kabiliyetinin çoktan önüne geçmiş durumda.
Raporda öne çıkan diğer detaylar neler?
1. Yapay Zekada Aldatıcı Davranış (Deceptive AI): Grup Eş Başkanı Yoshua Bengio, bilim insanlarının gelişmiş yapay zeka modellerinde giderek daha fazla yanıltıcı davranış vakası saptadığını açıkladı. Bengio, bilimin yapay zekanın otonom eylemleri veya kötü niyetli kullanımı sonucu feci bir hasara yol açmayacağına dair henüz garanti veremediğini doğrudan ifade etti.
2. Dil Eşitsizliği ve Tıbbi Hatalar: Raporda, mevcut yapay zeka modellerinin dünyadaki 7000'den fazla dilin yalnızca sembolik bir kısmını desteklediği vurgulanıyor. Kısıtlı kaynaklara sahip dillerdeki makine çevirisi hataları, yanlış tıbbi teşhis ve tedavi protokolleri gibi şimdiden ölümcül sonuçlara sebebiyet verebiliyor.
3. Somut Tehditler (Deepfake'lerden biyolojiye)
4. Kanıt İkilemi (Evidence dilemma): Yapay zekanın çözüme kavuşturduğu görevlerin karmaşıklığı her birkaç ayda bir ikiye katlanıyor. Dünya genelinde yapay zeka yönetişimine dair 40'tan fazla farklı yasal çerçeve bulunsa da bunlar dağınık kalmaya devam ediyor ve büyük ölçüde pratikte test edilmemiş durumda.
5. Ajan Sistemlere Geçiş ve Teknolojik Yakınsama: Panel, çok aşamalı görevleri kendi başına yürütebilen otonom ajan sistemlere (agentic AI) yakında kitlesel bir geçiş yapılacağını öngörüyor. Uzun vadede yapay zekanın; kuantum bilişim ve biyoteknoloji gibi diğer dönüştürücü teknolojilerle birleşmesi bekleniyor.
6. Çevresel Şeffaflık ve Genel Sekreter'in Girişimi: Raporun ışığında BM Genel Sekreteri António Guterres, Yapay Zeka Çevresel Şeffaflık Girişimi'ni ileri taşıyor. Bu girişim, endüstrinin 2030 yılına kadar yenilenebilir enerjiye geçmesi hedefiyle şirketlerin karbon ayak izi, su tüketimi ve veri merkezlerinin kapladığı arazi verilerini tamamen açıklamasını şart koşuyor.
7. Yapay Zeka İçin UAEA Fikri: Cenevre Diyaloğu hazırlıkları kulislerinde, doğrudan ulusal güvenliği ilgilendiren teknolojilerin yönetimi için Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEA) modelinde uzmanlaşmış uluslararası bir ajans kurulması fikri giderek daha fazla yankı buluyor.
8. Dijital Sömürgecilik Riski: Her hafta bir milyardan fazla insan sohbet robotlarını kullanıyor ancak gelişmekte olan ülkeler ileri seviye modelleri değerlendirecek teknik uzmanlıktan yoksun durumda. Bu sebeple söz konusu ülkeler, kuralların belirlenmesinde söz hakkı sahibi olamayıp sadece başkalarının koyduğu kurallara tabi olma ve küresel eşitsizliği derinleştirme riskiyle karşı karşıya kalıyor.
Rapor, 6-7 Temmuz tarihlerinde Cenevre'de gerçekleştirilecek olan ilk Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Diyaloğu'ndaki görüşmelerin temel dayanağını oluşturacak. Forum, BM'nin 193 üye devletinin tamamını, sektör temsilcilerini, akademik dünyayı ve sivil toplumu bir araya getirecek.
