In het hart van onze Melkweg, op een afstand van ongeveer 26.000 lichtjaar van de aarde, bevindt zich het superzware zwarte gat Boogschutter A* (Sgr A*). Al miljarden jaren "slaapt" het relatief rustig, waarbij het slechts af en toe kleine hoeveelheden gas opslokt. De theorie voorspelde al lang dat een zwart gat bij een dergelijke voeding niet alleen materiaal zou moeten verorberen, maar ook een deel ervan als krachtige winden zou moeten terugstoten. Lange tijd ontbrak het echter aan direct bewijs hiervoor bij ons eigen zwarte gat. Nu hebben wetenschappers eindelijk deze "ademhaling" waargenomen dankzij observaties van de ALMA-radiotelescoop en het röntgenobservatorium Chandra.
Onderzoekers Mark Gorski en Lena Murchikova verzamelden gedurende meerdere jaren ALMA-gegevens op een golflengte van 1,3 millimeter. Zij richtten zich op de straling van koolmonoxidemoleculen (CO), een betrouwbare indicator voor koud moleculair gas in de nabijheid van het zwarte gat, op slechts enkele lichtjaren (ongeveer één parsec) afstand. Dit was geen eenvoudige opgave: Sgr A* zelf straalt fel in het radiofrequentiegebied en de snel variërende straling overstemt de zwakke signalen van het omringende gas. De wetenschappers moesten complexe modellerings- en aftrekmethoden ontwikkelen om deze achtergrondruis weg te filteren.
Het resultaat overtrof de verwachtingen. De nieuwe kaart bleek ongeveer 100 keer gevoeliger te zijn en een 80 keer hogere resolutie te hebben dan voorgaande versies. Op de kaart werd een gigantische kegelvormige holte in het koude gas zichtbaar — een enorme "leegte" die direct van het zwarte gat af gericht is. Precies daar waar het koude gas verdwenen was, lieten de gegevens van Chandra een opvulling met heet röntgengas zien. Dit is het klassieke spoor van een actieve wind: een hete stroom die uit de nabijheid van het zwarte gat ontsnapt en het koude materiaal ofwel wegvaagt, ofwel verhit totdat het onzichtbaar wordt in het radiospectrum.
Volgens schattingen van de auteurs waait deze wind al minstens 20.000 jaar. Hoewel deze wind relatief zwak is vergeleken met de krachtige jets in actieve sterrenstelsels, is het een veelzeggend verschijnsel voor ons kalme galactische centrum. Het helpt verklaren hoe een superzwaar zwart gat de toevoer van gas reguleert en de evolutie van de omringende ruimte beïnvloedt — van stervorming tot de dynamiek in de centrale gebieden.
Deze ontdekking is het resultaat van jarenlang nauwgezet werk en innovatieve gegevensverwerking. Het lost een mysterie van een halve eeuw op en biedt astronomen een nieuw instrument om het gedrag van "slapende" zwarte gaten beter te begrijpen. We zijn nu weer een stap dichter bij het begrijpen van wat er gebeurt in het hart van de Melkweg, waar de zachte "ademhaling" van een reus de omringende kosmos vormgeeft.
De ontdekking is gepubliceerd in The Astrophysical Journal Letters (arXiv:2509.10615).
