Gala ksimizin merkezind e, Dünya' d an yaklaşı k 26 bin ı şık yılı uzaklıkta , Sagitta rius A* (Sgr A*) adınd a süper kü t leli bir kara delik yer alıyor. Milyar larca yıl dır nispe ten sakin bir şekilde "uyuyan " bu dev, zaman za man küçü k gaz bul utlarını y utmakla ye t iniyor.
Bili msel teor iler uzun süredir, bu tür bir beslenme s ürecinde kara deliğ in maddey i sadece yutmakla kalmayıp, bir kısmını d a güçlü rü zgarlar ha linde dışa rı püskürt m esi gere ktiğini ön görüyordu . Ancak ke ndi galaks imizdeki bu kara de lik için s öz konusu duruma da ir doğrud an kanıtla r uzun sür e boyunca eksik kalm ıştı. Şimd i ise ALM A radyo te leskobu v e Chandra Röntgen G özlemevi'n d en elde e dilen veriler sayesin de bilim i nsanları nihayet b u "nefesi" gözlemlem eyi başard ı.
Araştırmac ılar Mark Gorski ve Lena Murch ikova, 1,3 milimetre dalga boy unda ALMA verilerini toplamak i çin birkaç yıl harcad ılar. Kara deliğin s adece birk aç ışık yı lı (yaklaş ık bir par sek) uzağınd aki soğuk m oleküler g azın güven ilir bir g östergesi o lan karbon monoksit ( CO) molekü llerinin y aydığı ışım a üzerine yoğunlaştı lar.
Bu oldukç a zorlu bi r görevdi; çünkü Sgr A*'nın ken disi radyo dalga boy unda çok p arlaktır v e hızla de ğişen ışım ası, çevred eki gazdan gelen zayı f sinyalle ri bastırma ktadır. Bu engeli aşm ak için bi lim insanl arı, söz k onusu arka plan gürü ltüsünü mo delleyip v erilerden çıkaracak karmaşık y öntemler g eliştirmek zorunda ka ldı.
Elde edi len sonuçl ar beklent ilerin çok ötesine ge çti. Hazır lanan yeni harita, ön cekilere k ıyasla yak laşık 100 k at daha ha ssas ve 80 kat daha y üksek çözü nürlüğe sa hip oldu. Haritada, soğuk gaz tabakasın ın içinde doğrudan k ara delikte n dışarı d oğru uzana n devasa, koni şeklin de bir boş luk net bi r şekilde görüldü.
Chand ra veriler i, tam da soğuk gazı n yok oldu ğu bu bölg enin sıca k röntgen g azıyla dol u olduğunu gösterdi. B u durum ak tif bir rüz garın klas ik izidir; kara deliğ in çevresi nden fışkı ran sıcak akış, ya s oğuk madde yi süpürüp atmakta ya da onu rad yo dalga b oyunda gör ünmez kıla cak kadar ısıtmaktad ır.
Y azarların tahminleri ne göre bu rüzgar en az 20 bin y ıldır esmey e devam ed iyor. Akti f galaksil erdeki dev asa jetler le kıyaslan dığında ni speten zay ıf kalsa d a, kendi g alaksimizi n sakin me rkezi için bu oldukç a önemli bi r doğa ola yıdır. Bu b ulgu, süpe r kütleli b ir kara de liğin gaz girişini n asıl düzen lediğini v e yıldız o luşumundan merkez bö lgelerin d inamiğine kadar çevr esindeki u zayın evri mini nasıl etkilediğ ini açıklama ya yardımcı oluyor.
Bu ke şif, yıllar ca süren t itiz çalışm anın ve ve rilerin ye nilikçi bir şekilde iş lenmesini n bir ürünü dür. Yarım asırlık bi r gizemi ç özen bu ça lışma, gökb ilimcilere "uyuyan" k ara delikl erin davra nışlarını a nlamak iç in yeni bi r araç sun uyor. Artı k bu devi n sessiz " nefesinin" çevresind eki kozmo su nasıl şe killendir diğini ve S amanyolu' nun tam ka lbinde nel erin olup bittiğini k avramaya b ir adım da ha yakınız.
Ke şif, The Astroph ysical Jou rnal Lett ers dergi sinde yayı mlandı (ar Xiv:2509.1 0615).
