De hoge hellingen van de westelijke Himalaya in het district Dehradun in de deelstaat Uttarakhand herbergen niet alleen gletsjers en zeldzame soorten, maar ook een levende apotheek waarvan de stam Jaunsari al eeuwenlang gebruikmaakt. Een recent onderzoek, gepubliceerd in Plant Biosystems, heeft zesendertig plantensoorten vastgelegd waarmee de plaatselijke bewoners koorts, hoest, spijsverteringsstoornissen, gewrichtspijn en huidziekten behandelen.
De Jaunsari onderscheiden zich van andere Himalayagemeenschappen door een eigen taal, eigen tradities en een nauwe band met het bos. Voor hen is het bos niet louter een bron van brandhout of voedsel, maar een echte apotheek, waar elke plant haar eigen plaats en oogstseizoen heeft. Eerdere etnobotanische onderzoeken hadden de rijkdom van deze traditie al opgemerkt, maar het nieuwe onderzoek pakte de zaak systematisch aan: er werden huishoudenquêtes afgenomen met gestructureerde vragenlijsten, de deelnemers gaven hun toestemming en de ethische normen werden nageleefd.
Van de zesendertig soorten worden bladeren het vaakst verzameld, gevolgd door wortels en zaden. Die volgorde brengt op zich al een element van duurzaamheid met zich mee: na het verzamelen van de bladeren herstelt een plant zich doorgaans, terwijl het uitgraven van de wortels haar vaak fataal wordt. Het documenteren van deze praktijk geeft ecologen een concreet aanknopingspunt voor het plannen van bescherming — soorten waarvan de wortels in gebruik zijn, vereisen andere maatregelen dan soorten waarvan de bladeren zonder schade kunnen worden geoogst.
Wanneer vertrouwde soorten zeldzaam worden en de keten van mondelinge kennisoverdracht breekt, gaat niet alleen een lijst met recepten verloren, maar een heel systeem van empirische waarnemingen die generaties lang zijn opgebouwd.
De onderzoekers benadrukken dat het vastleggen van kennis geen einddoel is, maar een instrument voor het levend houden ervan. Gegevens die op papier zijn vastgelegd, kunnen zich niet aan nieuwe omstandigheden aanpassen, terwijl een levende traditie die door wetenschappelijke gegevens wordt ondersteund, een kans heeft zich aan te passen. Fytochemische analyse, het kweken van gewilde soorten en programma's ter ondersteuning van ouderen kunnen eeuwenoude ervaring met moderne methoden verbinden.
Het district Dehradun beschikt al sinds de jaren 1920 over botanische beschrijvingen, waardoor de huidige gegevens gemakkelijk met historische kunnen worden vergeleken. Zo kan niet alleen worden gevolgd wat mensen weten, maar ook wat in de natuur werkelijk beschikbaar is. De zesendertig soorten zijn niet zomaar een lijst, maar een momentopname van een werkend systeem van volksgeneeskunde op het moment dat het een uiterst zware beproeving ondergaat.
Dergelijk onderzoek laat zien hoe lokale kennis de basis kan vormen voor bredere strategieën voor het behoud van biodiversiteit en cultureel erfgoed in berggebieden over de hele wereld. Zolang een traditie levend blijft, helpt zij zowel planten als mensen beter met veranderingen om te gaan.
