Lina Gotmeh, een Libanese architecte die in Parijs woont, kreeg de opdracht om het permanente paviljoen van Qatar in de Giardini op de Biënnale van Venetië te ontwerpen. Het is pas het derde dergelijke paviljoen in een halve eeuw, en de keuze viel op haar na een wedstrijd waarin ze acht finalisten achter zich liet. Het voorstel van Gotmeh onderscheidde zich door helderheid en gevoeligheid voor de plek, niet door opzichtige gebaren.
De Biënnale van Venetië is allang een arena geworden waar landen niet alleen kunst tentoonstellen, maar ook hun eigen identiteit. Permanente paviljoenen zijn zeldzaam: de meeste deelnemers hokken samen in tijdelijke constructies. Voor Qatar, dat actief investeert in culturele diplomatie, is de komst van een eigen gebouw in de Giardini een stap om zich op de kaart van de wereldkunst te verankeren. Gotmeh had al met de regio gewerkt: ze ontwierp het paviljoen van Bahrein op de Expo in Osaka-2025 en het Serpentine Pavilion in Londen in 2023.
De sleutel tot de overwinning was aandacht voor context en duurzaamheid. In plaats van de monumentale vormen of technologische shows die gebruikelijk zijn voor nationale paviljoenen, stelt Gotmeh een oplossing voor die rekening houdt met het klimaat van Venetië, de plaatselijke materialen en de geschiedenis van het terrein. De jury werd voorgezeten door Rem Koolhaas, bekend om zijn scepsis tegenover overdadige expressiviteit. Dat wijst op een verschuiving: van het demonstreren van macht naar een dialoog met de omgeving.
Laten we het vergelijken met de typische aanpak: veel paviljoenen van de afgelopen jaren leken op felle vlaggen — opvallend, maar snel verouderd. Gotmeh werkt anders. Haar projecten, waaronder de uitbreiding van de westelijke vleugel van het British Museum, steunen op een archeologische methode — het lezen van de lagen van een plek. Voor Qatar betekent dat niet zomaar een ‘oosters’ decor, maar de integratie van plaatselijke bouwtradities en ecologische oplossingen die het Venetiaanse vocht en de getijden kunnen doorstaan.
Stel je een gewone zomerdag in Venetië voor: toeristen lopen langs tijdelijke paviljoenen die over een jaar verdwenen zullen zijn en alleen herinneringen en afval achterlaten. Het permanente gebouw van Gotmeh daarentegen zal deel uitmaken van het landschap — als een oud huis dat zowel de regens als de tentoonstellingen herinnert. Zo’n aanpak vermindert de belasting voor het milieu en versterkt tegelijk het gevoel van authenticiteit: de bezoeker ervaart niet ‘een voorstelling van Qatar’, maar zijn werkelijke verhouding tot de wereld.
De keuze voor Gotmeh laat zien hoe de logica van nationale projecten verandert. Geld en ambities blijven, maar ze zijn nu gericht op duurzaamheid en respect voor de context. In een wereld waar architectuur vaak de marketing dient, is dit een zeldzaam geval waarin de vorm niet volgt uit de wens om te verrassen, maar uit de noodzaak om zich in te voegen.
Het project van Gotmeh herinnert eraan: duurzame architectuur draait niet alleen om materialen, maar ook om het vermogen van een gebouw om een gesprek aan te gaan met de plek en de tijd.
