Trước thượng đỉnh giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc, Washington đã thể hiện một cử chỉ ngoại giao bằng việc trả lại Bắc Kinh 64 cổ vật văn hóa và phát hiện cổ sinh vật học. Bước đi này diễn ra vào thời điểm then chốt khi cả hai bên đang chuẩn bị cho cuộc đàm phán cấp cao quan trọng vào cuối tháng Chín.
Hai lễ bàn giao long trọng đã diễn ra vào ngày 16 và 17 tháng Chín: tại Đại sứ quán Trung Quốc ở Washington và tại văn phòng công tố viên quận Manhattan ở New York. Cơ quan Điều tra An ninh Nội địa đã trả lại 58 hiện vật, còn 6 hiện vật khác do cơ quan thực thi pháp luật Manhattan cung cấp. Đây đã là lần thứ năm cơ quan công tố Manhattan tham gia vào việc hồi hương cổ vật Trung Quốc.
Trong số những kiệt tác được trả lại có phần thân tượng Bồ Tát từ các hang động Thiên Long Sơn nổi tiếng ở Sơn Tây, các bức tượng thuộc nhiều thời kỳ khác nhau, tượng đất nung, bộ xương khủng long, hóa thạch cá và trứng khủng long hóa thạch. Các hang động Thiên Long Sơn, có niên đại từ thế kỷ thứ sáu, chứa khoảng 1500 tác phẩm điêu khắc đá, nhiều tác phẩm trong số đó được tạo ra vào thời kỳ hưng thịnh — thời Đường (618–907). Phần lớn các hiện vật được trả lại đã bị cơ quan thực thi pháp luật Mỹ tịch thu từ những kẻ buôn lậu trong cuộc đấu tranh chống buôn bán bất hợp pháp di sản văn hóa.
Các quan chức Trung Quốc gọi việc bàn giao là bước tiếp theo trong việc thực hiện các thỏa thuận đạt được giữa Tổng thống Tập Cận Bình và Donald Trump trong chuyến thăm Bắc Kinh của nhà lãnh đạo Mỹ hồi tháng Năm. Theo đánh giá của họ, cử chỉ này thể hiện những khả năng thực tế của hợp tác mang tính xây dựng giữa hai nước, ngay cả trong giai đoạn quan hệ căng thẳng.
Nền tảng của sự hợp tác như vậy là bản ghi nhớ hiểu biết lẫn nhau giữa các chính phủ, được ký kết vào năm 2009 và đã được gia hạn ba lần kể từ đó. Trong thời gian hiệu lực của thỏa thuận này, Trung Quốc đã nhận được hơn 700 hiện vật văn hóa trong hơn hai mươi đợt. Việc hồi hương được tiến hành trong khuôn khổ nỗ lực chung nhằm chống việc đưa cổ vật Trung Quốc ra nước ngoài bất hợp pháp.
«Việc hồi hương thể hiện bước cuối cùng trong việc thực hiện các thỏa thuận chung đạt được giữa hai tổng thống, và khẳng định triển vọng rộng lớn của việc xây dựng quan hệ Trung – Mỹ mang tính xây dựng và ổn định chiến lược», — người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn tuyên bố tại cuộc họp báo thứ Sáu. Nhà ngoại giao nhấn mạnh rằng cả hai bên phải cùng tiến về một hướng theo tinh thần bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi.
Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Tạ Phong và Thứ trưởng Bộ Văn hóa và Du lịch Nhiêu Quyền cũng lưu ý rằng việc trả lại các cổ vật là bằng chứng hữu hình về việc thực hiện đồng thuận của các nhà lãnh đạo và góp phần mở rộng đối thoại nhân văn giữa nhân dân hai nước. Nhiêu Quyền, đồng thời là người đứng đầu Cục Quản lý Di sản Văn hóa Quốc gia, đã chính thức ký các biên bản tiếp nhận cổ vật tại các buổi lễ.
Cử chỉ mang tính biểu tượng này sẽ tạo động lực gì cho cuộc đàm phán cấp cao, thời gian sẽ trả lời. Tuy nhiên, ngay hôm nay đã rõ: trong bối cảnh những bất đồng ngày càng gia tăng về thương mại, công nghệ và các vấn đề địa chính trị, những bước đi như vậy nhằm bảo tồn di sản văn hóa chung nhấn mạnh rằng ngay cả trong những giai đoạn khó khăn, vẫn có thể có sự tương tác cụ thể, cùng có lợi trong lĩnh vực giao lưu nhân văn và bảo vệ di sản văn hóa thế giới.
