Việc trồng cây để bảo vệ đất nông nghiệp khỏi gió bão thường được xem là giải pháp đơn giản nhằm hỗ trợ đa dạng sinh học. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Nhật Bản chỉ ra rằng tại các vùng đất nông nghiệp ngập nước, biện pháp này có thể tạo ra những tác động trái chiều, có lợi cho loài này nhưng lại gây hại cho loài khác trong thế giới loài chim.
Nghiên cứu này được đăng trên tạp chí Journal of Environmental Management, do các chuyên gia từ Đại học Hiroshima thực hiện dưới sự dẫn dắt của Masumi Hisano. Họ đã phân tích ảnh hưởng của các dải cây chắn gió (shelterbelts) đối với chim chóc tại khu vực quanh hồ Kahokugata ở miền Trung Nhật Bản — một điểm dừng chân quan trọng trên tuyến đường di cư Đông Á - Úc.
Các nhà khoa học đã thực hiện đếm chim vào tháng 2-3 năm 2021 và tháng 6 năm 2023 bằng phương pháp quan sát tại điểm. Kết quả cho thấy một sự đánh đổi sinh thái rõ rệt: các dải cây hỗ trợ những loài chim gắn liền với bụi rậm và bìa rừng, nhưng lại làm giảm đáng kể số lượng cũng như sự đa dạng của các loài chim sống ở đồng cỏ mở và vùng ngập nước.
Sự sụt giảm của các loài chim đồng cỏ đặc biệt đáng báo động: mật độ của chúng gần các dải chắn gió thấp hơn 70% so với những khu vực trống trải cách đó khoảng một cây số. Ông Hisano cho biết: "Chúng tôi phát hiện ra rằng số lượng chim đồng cỏ tại các khu vực gần dải chắn gió thấp hơn 70% so với các khu vực mở".
Nhóm nghiên cứu ví các dải cây này như những "bức tường sinh thái": chúng tạo ra môi trường sống mới cho một số loài, nhưng lại thu hẹp không gian thích nghi của những loài vốn làm tổ và kiếm ăn ở bãi trống, đồng thời có thể làm tăng nguy cơ bị động vật săn mồi tấn công.
Nhiều chương trình hiện nay đang khuyến khích trồng cây và hàng rào xanh để thúc đẩy đa dạng sinh học dựa trên các dữ liệu từ châu Âu và Bắc Mỹ. Tuy nhiên, tại những vùng canh tác lúa nước ở châu Á, nơi các cánh đồng ngập nước đóng vai trò thay thế cho các vùng đất ngập nước tự nhiên, hiệu quả thu được lại hoàn toàn khác biệt.
Hisano nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bố trí cây trồng một cách khoa học: "Quản lý đa dạng sinh học trên đất nông nghiệp cần phải cân bằng giữa cấu trúc phức tạp và nhu cầu của các loài ưa môi trường sống mở". Các nghiên cứu trong tương lai dự kiến sẽ tìm hiểu sâu hơn về ảnh hưởng từ chiều rộng, chiều cao và thành phần của các dải cây tại nhiều khu vực và thời điểm khác nhau.
Liệu cùng một biện pháp bảo tồn thiên nhiên có thể vừa giúp đỡ loài này, vừa gây hại cho loài kia hay không?
Nhóm nghiên cứu hy vọng những kết quả này sẽ góp phần xây dựng các chính sách nông nghiệp sinh thái chính xác hơn, kết hợp hài hòa giữa không gian mở và các yếu tố cây xanh để bảo tồn các cộng đồng chim đa dạng trong một thế giới đang không ngừng biến đổi.
