Sau 5 năm đàm phán căng thẳng, Vương quốc Anh và Liên minh châu Âu cuối cùng đã khép lại một trong những vấn đề hậu Brexit phức tạp nhất. Ngày 26 tháng 2 năm 2026, toàn văn thỏa thuận về Gibraltar dài 1.018 trang đã được công bố rộng rãi. Đến ngày 15 tháng 7 năm 2026, văn bản này sẽ chính thức bắt đầu đi vào giai đoạn triển khai thực hiện.
Thoạt nhìn, tài liệu này có vẻ chỉ là một giải pháp kỹ thuật thuần túy nhằm giải quyết bài toán "biên giới cứng". Tuy nhiên, trên thực tế, tầm ảnh hưởng của nó còn sâu rộng hơn thế rất nhiều.
Những thay đổi cụ thể trên thực địa
Thay đổi đáng kể nhất chính là việc xóa bỏ rào cản vật lý giữa Gibraltar và thành phố La Línea của Tây Ban Nha. Hàng rào vốn trở thành biểu tượng cho thực tế mới sau Brexit sẽ được dỡ bỏ hoàn toàn. Cùng với đó, cảnh tượng xếp hàng dài nhiều giờ đồng hồ mỗi ngày cũng sẽ chỉ còn là quá khứ.
Khoảng 15.000 người, chủ yếu là người Tây Ban Nha, sẽ có thể tự do đi làm tại Gibraltar giống như giai đoạn trước năm 2020. Việc kiểm tra hàng hóa tại biên giới đường bộ cũng sẽ được bãi bỏ. Đối với khu vực biên giới nơi nền kinh tế La Línea phụ thuộc chặt chẽ vào Gibraltar, đây không đơn thuần là sự thuận tiện mà là vấn đề sống còn của nhiều gia đình và doanh nghiệp.
Dẫu vậy, Gibraltar hoàn toàn không gia nhập Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền tự do đi lại của người dân, vùng lãnh thổ này trên thực tế sẽ tham gia vào khu vực Schengen. Đồng thời, một cơ chế hải quan đặc biệt cũng được thiết lập nhằm dỡ bỏ các rào cản đối với hàng hóa lưu thông.
Điểm gây tranh cãi nhất trong thỏa thuận
Thỏa thuận chứa đựng một điều khoản đang làm dấy lên những phản ứng gay gắt nhất. Thay vì tại biên giới đường bộ, lực lượng biên phòng Tây Ban Nha sẽ thực hiện các bước kiểm tra Schengen ngay tại sân bay và cảng biển của Gibraltar. Những người đến đây trước tiên sẽ phải qua cửa kiểm soát của Gibraltar, sau đó mới đến lượt kiểm tra của phía Tây Ban Nha nhân danh toàn bộ Liên minh châu Âu.
Đây thực sự là một cơ chế chưa từng có tiền lệ trong lịch sử. Lần đầu tiên, Tây Ban Nha được trao quyền từ chối nhập cảnh vào một vùng lãnh thổ hải ngoại của Anh dựa trên các quy định của khối Schengen. Đối với những người Anh vốn trước đây có thể bay đến Gibraltar mà không gặp mấy khó khăn, đây là một thay đổi rất đáng lưu ý.
Mặc dù vậy, Điều 2 của thỏa thuận đã ghi rõ: không có nội dung nào trong văn bản này xâm phạm đến chủ quyền của Anh đối với Gibraltar. Về mặt pháp lý, London khẳng định họ không hề nhượng bộ lập trường của mình.
Phản ứng tại Vương quốc Anh
Tại Anh, thỏa thuận này đã sớm bị gắn mác là một sự "đầu hàng". Các thành viên Đảng Bảo thủ và đại diện đảng Reform UK đã đưa ra những tuyên bố đặc biệt gay gắt. Đối với họ, đây dường như là một sự nhượng bộ tiếp theo của chính phủ Starmer sau vụ việc liên quan đến quần đảo Chagos. Các nhà phê bình cho rằng London đã quá dễ dàng trao cho Tây Ban Nha những đòn bẩy gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống thường nhật tại Gibraltar.
Ngược lại, những người ủng hộ thỏa thuận nhấn mạnh rằng: nếu không có nó, Gibraltar sẽ phải đối mặt với một biên giới "cứng" thực sự cùng những hệ lụy kinh tế nặng nề. Đối với một vùng lãnh thổ mà phần lớn nền kinh tế dựa trên sự lưu thông tự do của con người và hàng hóa, đó sẽ là một đòn giáng cực mạnh.
Ý nghĩa đối với Tây Ban Nha
Đối với Madrid, thỏa thuận này cũng không đơn thuần chỉ là một chiến thắng. Một mặt, Tây Ban Nha đã đạt được mục tiêu theo đuổi bấy lâu nay: kiểm soát dòng người nhập cảnh vào Gibraltar và giải tỏa khó khăn cho cư dân vùng biên. Mặt khác, một tiền lệ nguy hiểm cũng bắt đầu xuất hiện.
Mô hình quản lý và kiểm tra chung trên lãnh thổ Gibraltar có thể trở thành lập luận để những người ủng hộ quyền tự trị lớn hơn tại Catalonia, Xứ Basque và Galicia đưa ra các yêu sách của mình. Bên cạnh đó, Morocco cũng đang theo dõi sát sao tình hình: một khi Tây Ban Nha đạt được các điều kiện như vậy đối với Gibraltar, tại sao họ không thể đặt lại vấn đề về Ceuta và Melilla?
Đến cuộc bầu cử quốc hội năm 2027, đảng Xã hội cầm quyền hoàn toàn có thể sẽ mất quyền lực. Nếu một liên minh có sự tham gia của đảng VOX lên nắm quyền, lập trường của Madrid về vấn đề Gibraltar có thể sẽ trở nên cứng rắn đột ngột. Tại Gibraltar, người ta hiểu rõ điều này và đang chuẩn bị cho những thay đổi có thể xảy ra trong bầu không khí chính trị tại Tây Ban Nha.
