University College London (UCL) bünyesindeki Ulusal Nöroloji ve Nöroşirürji Hastanesi'nde, cerrahların gerçek zamanlı olarak yapay zeka sistemi kullanarak beyin tümörü ameliyatı gerçekleştirdiği dünyada bir ilk yaşandı. Bu prosedür, yapay zekanın otonom bir uygulayıcı olarak değil, kritik hataları önleyebilen akıllı bir asistan olarak görev yaptığı bilgisayar destekli cerrahinin gelişiminde yeni bir aşamaya işaret ediyor.
Arka plan: Görme söz konusu olduğunda
Hasta, Bedfordshire'dan iki çocuk babası 48 yaşındaki Rhys Hibbert oldu. Bir buçuk yıl önce ani baş dönmesi ve şiddetli yorgunluk nöbetleri başladı, ardından çevresel görüşü belirgin şekilde daralmaya başladı. MR, 11 milimetre boyutunda iyi huylu bir hipofiz tümörü ortaya çıkardı.
Tümör kötü huylu olmamasına rağmen konumu ciddi bir tehdit oluşturuyordu. Hipofiz, kafatasının tabanında şah damarlarına ve optik sinirlere çok yakın bir konumda bulunur. Cerrahın en ufak bir dikkatsiz hareketi kalıcı görme kaybına veya damarlarda ciddi hasara yol açabilirdi. Doktorların tahminlerine göre, tümörün tam olarak çıkarılamama riski 25% ile 50% arasında, büyük bir damarın hasar görme riski ise 0,5% ile 2% arasındaydı.
Cerrahın 'ikinci göz çifti' nasıl çalışıyor?
Müdahalenin kilit unsuru, UCL araştırmacıları (Hawkes Enstitüsü dahil) tarafından Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırma Enstitüsü (NIHR) ve Google'ın mali desteğiyle geliştirilen yenilikçi yapay zeka sistemi oldu.
İşlem sırasında hastanın burnundan kafatasının tabanına bir endoskop yerleştirildi. Cerrahların ameliyat alanını gördüğü ana monitöre paralel olarak, yapay zeka arayüzüne sahip ikinci bir ekran çalıştı. Sistem video akışını gerçek zamanlı olarak analiz ederek cerrahi aletleri tanıyor ve kemik doku ile zarların altında gizlenen kritik anatomik yapılara renkli işaretler yerleştiriyordu.
Algoritma, önceden yüzlerce hipofiz tümörü çıkarma ameliyatı videosuyla eğitilmişti. Prosedürde yer alan önde gelen nöroşirürjiyenlerden Profesör Hani Marcus'a göre bu sistem, 'çoğu cerrahın kariyeri boyunca göreceği veya gerçekleştireceğinden daha fazla ameliyatla eğitilmiştir'.
Teknoloji insanın hizmetinde, insanın yerine değil
Geliştiriciler ve tıbbi personel çok önemli bir ayrıntıyı vurguluyor: Yapay zeka karar vermiyor ve aletleri kontrol etmiyor. Ameliyatın gidişatı üzerindeki tam kontrol insanda kalıyor. Yapay zeka yalnızca öneriler sunuyor; gelişmiş bir navigasyon sistemi gibi ya da Profesör Marcus'un deyimiyle, doktorun kendi profesyonel yargısına göre dinleyebileceği veya görmezden gelebileceği bir 'cerrahi ChatGPT' gibi çalışıyor.
Rhys Hibbert, 'Kafamızın içinde yol işaretleri yok' dedi. 'Hasta güvenliği açısından bu teknolojinin avantajlarını açıkça görüyorum.'
Sonuçlar ve gelecek perspektifi
Bu yılın mayıs ayında gerçekleştirilen ameliyat tam bir başarıyla sonuçlandı. Cerrahlar, sinirlere veya damarlara zarar vermeden tümörün maksimum hacmini güvenle çıkarmayı başardılar.
Müdahaleden birkaç hafta sonra hasta durumunda belirgin bir iyileşme olduğunu bildirdi: 'Ameliyattan sonra gözlerimi açtığımda, tam, 360 derecelik görüşümün geri geldiğini hissettim – bir yıldır bu kadar iyi göremiyordum.' Şu anda Rhys Hibbert tamamen iyileşti, eşlik eden semptomlardan kurtuldu ve işine geri döndü.
Bu müdahalenin başarısı, teknolojinin daha geniş klinik kullanımının önünü açıyor. UCL araştırma ekibi, yöntemin etkinliğini ve güvenliğini daha geniş bir hasta örnekleminde kanıtlamak için büyük ölçekli denemeler yapmayı planlıyor. Eğer bu eğilim devam ederse, gerçek zamanlı yapay zeka navigasyon sistemleri dünya genelinde karmaşık nöroşirürji müdahalelerinde altın standart haline gelebilir ve bu müdahaleleri hastalar için öngörülebilir ve son derece güvenli hale getirebilir.
