In het National Hospital for Neurology and Neurosurgery van University College London (UCL) heeft de eerste operatie ter wereld plaatsgevonden om een hersentumor te verwijderen, waarbij chirurgen een systeem van kunstmatige intelligentie gebruikten om in realtime te analyseren wat er gebeurde. Deze procedure markeert een nieuwe fase in de ontwikkeling van computergestuurde chirurgie, waarbij AI niet optreedt als autonome uitvoerder, maar als intelligente assistent die kritieke fouten kan voorkomen.
Achtergrond: wanneer het zicht op het spel staat
De patiënt was de 48-jarige Rhys Hibbert, vader van twee kinderen uit Bedfordshire. Anderhalf jaar geleden begon hij last te krijgen van plotselinge duizeligheid en ernstige vermoeidheid, en daarna werd het perifere zicht merkbaar smaller. Een MRI-scan bracht een goedaardige tumor van de hypofyse aan het licht van 11 millimeter groot.
Hoewel het gezwel niet kwaadaardig was, vormde de ligging een ernstige bedreiging. De hypofyse bevindt zich aan de schedelbasis, vlakbij de halsslagaders en de oogzenuwen. Elke onvoorzichtige beweging van de chirurg kon leiden tot permanent verlies van het gezichtsvermogen of ernstige schade aan de bloedvaten. Volgens de artsen was het risico op onvolledige verwijdering van de tumor tussen de 25% en 50%, en het risico op beschadiging van een groot bloedvat tussen de 0,5% en 2%.
Hoe het 'tweede paar ogen' van de chirurg werkt
Het belangrijkste element van de ingreep was een innovatief AI-systeem, ontwikkeld door onderzoekers van UCL (waaronder het Hawkes Institute) met financiële steun van het National Institute for Health and Care Research (NIHR) en het bedrijf Google.
Tijdens de procedure werd via de neus van de patiënt een endoscoop naar de schedelbasis geleid. Parallel aan het hoofdscherm, waarop de chirurgen het operatiegebied zagen, werkte een tweede scherm met de AI-interface. Het systeem analyseerde de videostream in realtime, herkende chirurgische instrumenten en bracht kleurmarkeringen aan op kritieke anatomische structuren die verborgen lagen onder lagen botweefsel en vliezen.
Het algoritme was vooraf getraind op honderden video-opnamen van eerdere operaties om tumoren van de hypofyse te verwijderen. Volgens professor Hani Marcus, een van de vooraanstaande neurochirurgen die bij de procedure betrokken waren, is dit systeem 'getraind op meer operaties dan de meeste chirurgen in hun hele carrière zullen zien of uitvoeren'.
Technologie in dienst van de mens, niet in plaats van de mens
De ontwikkelaars en het medisch personeel benadrukken een cruciaal detail: kunstmatige intelligentie neemt geen beslissingen en bestuurt geen instrumenten. De volledige controle over het verloop van de operatie blijft bij de mens. AI geeft alleen aanbevelingen en werkt als een geavanceerd navigatiesysteem of, zoals professor Marcus het beeldend uitdrukte, als een 'chirurgische ChatGPT' waar je naar kunt luisteren of die je kunt negeren ten gunste van het eigen professionele oordeel van de arts.
'In ons hoofd zijn geen verkeersborden', merkte Rhys Hibbert zelf op. 'Vanuit het oogpunt van patiëntveiligheid zie ik duidelijk de voordelen van deze technologie.'
Resultaten en vooruitzichten
De operatie, die in mei van dit jaar werd uitgevoerd, was volledig succesvol. De chirurgen slaagden erin om de maximale hoeveelheid tumor veilig te verwijderen, zonder zenuwen of bloedvaten te raken.
Enkele weken na de ingreep meldde de patiënt een aanzienlijke verbetering van zijn toestand: 'Toen ik mijn ogen opende na de operatie, leek het alsof ik mijn volledige, 360-graden zicht terug had – een heel jaar had ik niet zo goed gezien.' Inmiddels is Rhys Hibbert volledig hersteld, is hij van de bijkomende symptomen af en is hij weer aan het werk.
Het succes van deze ingreep opent de weg voor bredere klinische toepassing van de technologie. Het onderzoeksteam van UCL plant al grootschalige onderzoeken om de effectiviteit en veiligheid van de methode op een grotere groep patiënten aan te tonen. Als de trend zich voortzet, kunnen realtime AI-navigatiesystemen de gouden standaard worden bij complexe neurochirurgische ingrepen wereldwijd, waardoor ze voorspelbaar en zo veilig mogelijk worden voor patiënten.
