Geruchten in de diplomatieke wandelgangen van het Midden-Oosten ontstaan zelden zomaar, zeker wanneer ze betrekking hebben op Jeruzalem. Een recent lek dat werd gepubliceerd door Middle East Eye sloeg in als een bom: er wordt beweerd dat de Verenigde Staten en Israël een plan bespreken om Jordanië zijn historische status als bewaker van de Tempelberg en de Al-Aqsa-moskee te ontnemen. Hoewel het Witte Huis deze berichten onmiddellijk afdeed als "volstrekt onjuist", is de golf van bezorgdheid in de Arabische wereld niet meer te stuiten. Wat is de achtergrond van dit scenario en waarom is de status quo van dit heiligdom zo cruciaal voor de wereldwijde veiligheid?
Het Hasjemitische beschermheerschap over de christelijke en islamitische heilige plaatsen in Jeruzalem dateert al van 1924. Deze status is zelfs officieel bekrachtigd in het vredesverdrag tussen Israël en Jordanië uit 1994. Volgens de huidige regels beheert de Jordaanse Waqf-raad het interne reilen en zeilen van het complex, terwijl Israël verantwoordelijk is voor de externe veiligheid. Niet-moslims hebben weliswaar toegang tot het terrein, maar het is hen verboden om daar gebedsdiensten te houden.
Volgens bronnen zou het project, dat naar verluidt wordt gepromoot door de Amerikaanse ambassadeur in Israël Mike Huckabee en Jared Kushner, de Al-Aqsa willen transformeren tot een open toeristisch centrum voor meerdere religies. Dit zou neerkomen op gelijke toegang voor joden en een formele toestemming voor collectieve gebeden. Voor de westerse wereld klinkt het concept van een 'gedeelde ruimte voor de drie abrahamitische religies' wellicht aantrekkelijk en inclusief. In de praktijk zien twee miljard moslims dit echter als de liquidatie van de islamitische identiteit van een van hun belangrijkste heilige plaatsen.
De Palestijnse Autoriteit en Jordanië hebben reeds gewaarschuwd dat elke aantasting van de status quo een grootschalige veiligheidscrisis zal veroorzaken. Dergelijke plannen worden vergeleken met de ontwikkelingen bij de Grot van de Patriarchen in Hebron, die na de tragische gebeurtenissen van 1994 strikt werd opgedeeld in een joodse en een islamitische zone.
Zelfs als het Witte Huis oprecht ontkent dat er aan een dergelijk document wordt gewerkt, weerspiegelt het feit dat deze discussies überhaupt plaatsvinden de tektonische verschuivingen in de regio. Pogingen om het religieuze beheer te moderniseren zonder instemming van de belangrijkste partijen zullen de regio niet sussen, maar juist een brandhaard van nieuwe, ongecontroleerde spanningen worden. Kan externe diplomatie eeuwenoude spelregels in Jeruzalem herschrijven zonder het wankele evenwicht te vernietigen? De vraag blijft onbeantwoord, maar één ding is zeker: het lot van de Al-Aqsa is geen toeristische kwestie, het is een kwestie van vrede.
