Wat als muziek in staat is om op zijn luisteraar te wachten?
Niet jaren. Niet eeuwen. Maar een heel millennium.
En om op een dag weer te klinken.
Dit werd het resultaat van het Europese onderzoeksproject REPERTORIUM, dat officieel van start ging op 1 januari 2023 in het kader van het programma Horizon Europe.
De naam van het project staat voor Researching and Encouraging the Promulgation of European Repertory through Technologies Operating on Records Interrelated Utilising Machines – onderzoek en behoud van Europees muzikaal erfgoed met behulp van kunstmatige intelligentie en digitale technologieën.
Gedurende drie jaar bracht een internationaal team van onderzoekers uit Spanje, Italië, Frankrijk, Duitsland, Finland, Nederland, Litouwen en het Verenigd Koninkrijk musicologen, historici, specialisten in kunstmatige intelligentie en digitale technologieën samen.
Hun doel was ongebruikelijk.
Niet om nieuwe muziek te componeren.
Maar om de huidige wereld te helpen de muziek opnieuw te horen die bijna uit het culturele geheugen was verdwenen.
De basis van het project werd gevormd door de unieke collectie van het Atelier de Paléographie Musicale – de muzikale paleografische werkplaats van de abdij van Solesmes in Frankrijk.
Meer dan honderd jaar lang verzamelden en fotografeerden benedictijnermonniken middeleeuwse muziekmanuscripten uit bibliotheken over heel Europa. In de loop van de tijd groeide deze collectie uit tot een van de belangrijkste archieven van Gregoriaanse zang – een muzikale traditie die een enorme invloed had op de ontwikkeling van de Europese cultuur.
Het is echter vrijwel onmogelijk om zo'n archief handmatig te bestuderen.
Hier kwamen moderne technologieën van pas.
Met behulp van technieken voor digitale beeldverwerking, optische herkenning van oude muzieknotatie en algoritmen voor kunstmatige intelligentie hebben onderzoekers tienduizenden manuscriptafbeeldingen gedigitaliseerd en een open digitaal platform, Medieval Music Manuscripts Online (MMMO), gecreëerd. Hierdoor werden duizenden middeleeuwse bronnen toegankelijk voor onderzoekers over de hele wereld, en werden veel vergeten gezangen voor het eerst gesystematiseerd en geïdentificeerd.
Maar het belangrijkste resultaat van het project waren niet de technologieën zelf.
In januari 2025 klonken in de Kathedraal van Salamanca voor het eerst in de moderne tijd Gregoriaanse gezangen die, volgens schattingen van de onderzoekers, meer dan duizend jaar lang hadden gezwegen.
Ze werden uitgevoerd door het ensemble Schola Antiqua onder leiding van Juan Carlos Asensio Palacios – een van de toonaangevende specialisten in middeleeuwse muziek.
Later, op 21 november 2025, werden deze werken uitgebracht op een dubbelalbum, Beatæ Mariæ: Canto llano en la Catedral de Salamanca.
Zo werd muziek, die eeuwenlang alleen in oude manuscripten had bestaan, weer onderdeel van de levende culturele ruimte.
En hoewel het project zelf eind 2025 werd afgerond, gaat het verhaal ervan door.
Vandaag de dag zijn alle gedigitaliseerde materialen en onderzoeksresultaten beschikbaar op het open platform Medieval Music Manuscripts Online (MMMO), dat wordt ondersteund door DIAMM (Digital Image Archive of Medieval Music) aan de Universiteit van Oxford. Dit stelt muzikanten, onderzoekers en iedereen die geïnteresseerd is in middeleeuwse muziek in staat om vrij te werken met unieke historische bronnen.
Dit onderzoek dwingt ons ook om opnieuw te kijken naar de rol van kunstmatige intelligentie.
Meestal praten we erover als een hulpmiddel om nieuwe dingen te creëren.
Maar in dit geval trad het op in een andere rol.
Niet als componist. En niet als auteur. Maar als restaurateur van cultureel geheugen.
Wat heeft dit evenement toegevoegd aan het klanklandschap van de planeet?
Achter elke nieuwe algoritme zien we vaak alleen de technologie. Maar soms wordt technologie een brug. Niet tussen mens en machine. Maar tussen verleden en heden.
Het project REPERTORIUM toonde aan dat kunstmatige intelligentie niet alleen nieuwe dingen kan creëren.
Het kan de mens helpen om opnieuw te horen wat al eeuwen geleden is gecreëerd.
En misschien ligt de meest verrassende ontdekking helemaal niet in kunstmatige intelligentie.
Maar in de muziek zelf. Ze heeft haar makers overleefd. Ze heeft tijdperken overleefd. Ze heeft eeuwen overleefd.
En al die tijd wachtte ze, alsof ze wachtte op het moment dat ze weer gehoord zou worden.
Als muziek werkelijk honderden jaren op zijn luisteraar kan wachten…
Welke andere stemmen uit het verleden wachten nog steeds totdat we leren ze te horen?
