Vắc-xin phòng sốt rét RTS,S đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em tại Châu Phi thông qua thực tế triển khai. Theo kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Lancet ngày 9 tháng 5 năm 2026, việc tiêm chủng đại trà loại vắc-xin này tại nhiều quốc gia Châu Phi đã dẫn đến sự sụt giảm đáng kể số ca tử vong ở trẻ nhỏ do sốt rét gây ra.
Kết quả nghiên cứu cho thấy những gì?
Các nhà khoa học đã phân tích tỷ lệ tử vong ở trẻ nhỏ trong bốn năm tại ba quốc gia gồm Ghana, Kenya và Malawi, nơi chương trình tiêm chủng sốt rét có mục tiêu cho trẻ em được triển khai từ năm 2019. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy, cứ tám trường hợp trẻ tử vong tại các quốc gia này thì có một trường hợp đã được ngăn chặn sau khi bắt đầu tiêm chủng, điều này đồng nghĩa với việc RTS,S đang thực sự cứu sống hàng nghìn trẻ em mỗi năm.
Sốt rét vẫn tiếp tục là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại các quốc gia Châu Phi khi cướp đi sinh mạng của khoảng 600.000 người mỗi năm, mà đại đa số là trẻ nhỏ. Từng cho thấy những kết quả khả quan trong các đợt thử nghiệm lâm sàng trước đây, đây là lần đầu tiên vắc-xin RTS,S chứng minh được hiệu quả đầy thuyết phục trong bối cảnh tiêm chủng đại trà cho người dân.
Quy mô triển khai và triển vọng tương lai
Hiện nay, vắc-xin phòng sốt rét đang được đưa vào sử dụng tại 25 quốc gia Châu Phi. Tại những quốc gia bắt đầu tiêm chủng muộn hơn, các nhà nghiên cứu kỳ vọng sẽ đạt được hiệu quả tương tự hoặc thậm chí rõ rệt hơn, do quy trình tiêm chủng và hệ thống hậu cần hiện đã được hoàn thiện.
Theo Tiến sĩ Kate O’Brien từ Tổ chức Y tế Thế giới, đồng tác giả của báo cáo đánh giá, đây là "minh chứng hết sức thuyết phục về tiềm năng của vắc-xin sốt rét trong việc xoay chuyển cục diện tử vong ở trẻ em tại Châu Phi".
Những hạn chế và thách thức
Mặc dù đạt được thành công, song vẫn còn đó nhiều thách thức cần giải quyết.
- WHO chỉ ra rằng cần huy động thêm nguồn tài chính để các quốc gia có thể đảm bảo cung ứng đủ số lượng vắc-xin cần thiết, đồng thời mua sắm thêm các phương tiện phòng ngừa khác như màn chống muỗi, thuốc xịt côn trùng và liệu pháp phối hợp.
- Việc tiếp cận tất cả trẻ em thuộc nhóm nguy cơ cao là vô cùng quan trọng, đặc biệt là tại những khu vực nghèo khó và vùng sâu vùng xa, nơi điều kiện hậu cần và tiếp cận y tế còn nhiều khó khăn.
Các bước tiếp theo
RTS,S hiện là loại vắc-xin sốt rét duy nhất được sử dụng rộng rãi tại Châu Phi, tuy nhiên nhiều ứng viên vắc-xin khác cũng đang trong quá trình phát triển và thử nghiệm lâm sàng.
Nếu có thể mở rộng quy mô tiêm chủng và cải thiện hệ thống phòng bệnh, đây sẽ là bước đi then chốt nhằm giảm mạnh tỷ lệ tử vong do sốt rét và thay đổi bức tranh nhân khẩu học tại các khu vực thuộc tiểu vùng Sahara, Châu Phi.
