Ở độ sâu gần ba km rưỡi, không có ánh sáng mặt trời. Nơi đây ngự trị cái lạnh, áp suất khổng lồ và sự tĩnh lặng chỉ bị phá vỡ bởi chuyển động của nước và tiếng nói của những cư dân vô hình.
Có vẻ như sự sống trong thế giới như vậy phải khắc nghiệt và gắt gao. Nhưng từ bóng tối hiện ra một sinh vật, chuyển động của nó không giống sự vật lộn mà là một điệu nhảy chậm rãi.
Hai vây đung đưa như đôi cánh. Đôi tay dài mảnh khảnh tự do theo sau cơ thể. Trong vài khoảnh khắc, vực thẳm hé lộ một trong những bí mật của nó — rồi lại ôm lấy nó vào bóng tối.
Cuộc gặp gỡ ở độ sâu 3277 mét
Ngày 2 tháng 2026 Viện nghiên cứu Thủy cung Vịnh Monterey — MBARI — cùng với các chuyên gia của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) đã báo cáo về cuộc gặp gỡ hiếm hoi với một con mực tay dài thuộc chi Magnapinna.
Việc quan sát diễn ra trong chuyến thám hiểm kéo dài mười ngày Seamount Hotspots trên tàu nghiên cứu David Packard. Các nhà khoa học của MBARI và các chuyên gia NOAA đã nghiên cứu các hệ sinh thái biển sâu gần núi ngầm Davidson — một trong những ngọn núi lửa ngầm lớn nhất thế giới — ngoài khơi Trung California. Ngọn núi nhô lên hơn bốn km từ đáy biển, nhưng đỉnh của nó vẫn ở độ sâu vài trăm mét.
Phương tiện điều khiển từ xa Doc Ricketts đã khảo sát đáy biển ở độ sâu 3277 mét, khi những xúc tu dài xuất hiện trong tầm nhìn của camera. MBARI không chỉ rõ ngày chính xác của cuộc gặp gỡ trong chuyến thám hiểm — chỉ biết rằng nó xảy ra trong chuyến thám hiểm kéo dài mười ngày, kết thúc vào ngày 2 tháng 2026.
Nghiên cứu sinh sau tiến sĩ của MBARI, nhà sinh thái biển sâu Olivia Soares Pereira, lúc đầu nhìn thấy những xúc tu mảnh ở góc màn hình và nghĩ rằng đó là một con sứa kỳ lạ. Nhưng khi những đường cong đặc trưng của cánh tay — những "khuỷu tay" kỳ lạ — xuất hiện, cô lập tức nhận ra Magnapinna và hét lên tên của nó trước khi con mực hoàn toàn lọt vào khung hình.
Con mực dường như từ từ bơi vào ánh sáng của thiết bị từ bóng tối tuyệt đối.
Sinh vật với đôi cánh thiên thần
Trong khung hình có thể thấy hai vây lớn, tám cánh tay và hai xúc tu mảnh, đặc trưng cho tất cả các loài Magnapinna. Vây của những con mực này chiếm tới 90% chiều dài áo của chúng và là phương tiện di chuyển chính. Mực dùng cánh tay dài để bắt mồi từ đáy biển.
Sử dụng hệ thống đo laser của thiết bị, các nhà nghiên cứu xác định được chiều dài gần đúng của con vật — 1,25 mét từ phần trên cơ thể đến đầu các cánh tay. Xét rằng áo (thân) của Magnapinna thường chỉ dài 6–10 cm, phần chiều dài còn lại thuộc về các xúc tu và các sợi nhánh của chúng, có thể kéo dài tới vài mét.
Nhà nghiên cứu NOAA Andrew DeVogelaere, nhà sinh thái học của Khu bảo tồn biển quốc gia Vịnh Monterey và cộng tác viên lâu năm của MBARI, nhớ lại: "Tôi đang tập trung vào đáy biển, và đột nhiên một sinh vật thanh lịch với những chiếc vây nhấp nhô như đôi cánh thiên thần xuất hiện trước mặt tôi".
Sự so sánh hóa ra chính xác đến kinh ngạc. Con mực không lao vào máy quay hay cố gắng nhanh chóng lẩn trốn. Nó lơ lửng trên đáy biển, gần như không làm xáo trộn không gian xung quanh.
Ở độ sâu như vậy, mỗi chuyển động đều đòi hỏi tiết kiệm năng lượng. Vì vậy, điệu nhảy chậm rãi của nó không chỉ là vẻ đẹp mà còn là cách tồn tại trong thế giới nơi thức ăn khan hiếm và điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Ở độ sâu mà chất lỏng đặc hơn không khí trên bề mặt gần bốn trăm lần, hiệu quả năng lượng là vấn đề sống còn.
Lần gặp gỡ xác nhận đầu tiên trong khu vực này
Quan sát này trở thành bản ghi video xác nhận đầu tiên về một con Magnapinna sống ở phía đông bắc Thái Bình Dương và là lần gặp gỡ đầu tiên với nó trong Khu bảo tồn biển quốc gia Vịnh Monterey.
Đối với MBARI, đây chỉ là lần quan sát thứ hai về loài mực này: lần trước diễn ra trong chuyến thám hiểm bằng thiết bị Tiburon gần Hawaii vào năm 2001, khi ghi được 10 phút video về một cá thể ở độ sâu khoảng 3380 mét.
Theo tài liệu khoa học, các nhà khoa học đã quan sát bằng tàu lặn hoặc thu được trong các lưới kéo khoa học khoảng 70 đại diện của chi Magnapinna. Mẫu vật đầu tiên được tìm thấy vào năm 1883 gần quần đảo Azores và trông giống loài Magnapinna talismani, nhưng bị bắt trong tình trạng tồi tệ. Mô tả khoa học về chi như một đơn vị phân loại riêng chỉ xuất hiện vào năm 1998, khi các nhà sinh vật học Michael Vecchione và Richard Young chính thức thiết lập họ Magnapinnidae — 115 năm sau lần phát hiện đầu tiên.
Các nhà khoa học vẫn chưa thu được một con mực trưởng thành hoàn chỉnh để nghiên cứu trực tiếp. Từ độ sâu chỉ vớt lên những con non bị hư hại hoặc thỉnh thoảng bắt gặp những mẫu vật ngẫu nhiên trong dạ dày của các loài động vật biển khác, vì vậy các đoạn video ghi lại trong môi trường tự nhiên trở thành một trong những nguồn kiến thức chính về những loài vật này.
Các nhà khoa học vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn chúng sống bao lâu, sinh sản và săn mồi như thế nào. Thậm chí chưa hiểu rõ cách con mực sử dụng những cánh tay và xúc tu dài bất thường của mình — chúng có thể là công cụ để bắt mồi từ đáy biển hoặc để thu thập các hạt hữu cơ rơi từ các tầng trên.
Mỗi lần gặp gỡ mang lại một vài câu trả lời — và vô số câu hỏi mới.
Núi ngầm như những hòn đảo của sự sống
Con mực được phát hiện gần núi ngầm Davidson, nằm cách 130 kilômét về phía tây nam Monterey. Ngọn núi này có tính đa dạng sinh học cao: trên sườn của nó sinh sống 237 loài động vật và 27 loại san hô nước sâu.
Các núi ngầm nhô lên trên đáy biển sâu và làm thay đổi dòng chảy của các dòng hải lưu. Xung quanh chúng tập trung các chất dinh dưỡng và thức ăn, nhờ đó trên các sườn và đỉnh núi hình thành các hệ sinh thái giàu sức sống. Davidson đã được biết đến với những khu vườn san hô nước sâu cổ thụ — một số trong đó hơn một trăm năm tuổi — và là nơi sinh sản của loài bạch tuộc ngọc trai.
Trong chuyến thám hiểm hiện tại, ban đầu các nhà khoa học cố gắng tìm hiểu liệu những con cá voi mõm khoằm có thể để lại những rãnh bí ẩn trên đáy biển mềm khi tìm kiếm thức ăn hay không. Một mục tiêu khác là nghiên cứu quá trình trao đổi chất của san hô nước sâu và khả năng chống chịu của chúng với biến đổi khí hậu.
Nhưng đại dương đã mang đến cho họ một cuộc gặp gỡ không có trong chương trình.
Những khám phá thường xảy ra như vậy: nhà nghiên cứu nhìn về một hướng, còn sự sống bất ngờ xuất hiện từ phía bên kia màn hình.
Rung động của tình yêu từ vực sâu
Tình yêu đại dương không chỉ bắt đầu từ sự ngưỡng mộ vẻ đẹp của nó. Nó bắt đầu từ việc công nhận giá trị của sự sống mà chúng ta gần như chưa biết đến.
Phương tiện dưới nước chỉ chiếu sáng con mực trong một khoảnh khắc. Nhưng máy quay không biến nó thành một vật trưng bày — nó cho phép nhìn thấy một sinh vật sống trong thế giới riêng của nó, thở và chuyển động theo những quy luật riêng mà chúng ta mới chỉ bắt đầu hiểu.
Vực thẳm không phải là không có sự sống. Nó chuyển động, thở và dang rộng đôi cánh.
Chúng ta tìm kiếm những thế giới khác giữa những vì sao xa xôi, mặc dù một trong số đó bắt đầu chỉ vài kilômét dưới bề mặt đại dương. Và có lẽ, nhiệm vụ của chúng ta không phải là ngay lập tức khám phá tất cả những bí ẩn của nó, mà là học cách tiếp cận chúng một cách cẩn trọng.
Có lẽ, vực sâu thực sự không đáp lại những kẻ cố chiếm hữu nó. Nó chỉ mở ra với những ai biết nhìn bằng sự tôn trọng — và lắng nghe sự sống ngay cả trong im lặng tuyệt đối.
