Trong một thế giới mà tiền tệ đáng lẽ phải là sợi dây kết nối thay vì chia rẽ các nền kinh tế, lời cảnh báo từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) vang lên như một hồi chuông báo động. Theo báo cáo, thị trường stablecoin với quy mô khoảng 316 tỷ USD đang đe dọa chia cắt hệ thống tiền tệ toàn cầu và làm suy yếu khả năng kiểm soát ngoại hối của các quốc gia có chủ quyền.
Stablecoin, vốn được neo giá theo các loại tiền pháp định, hứa hẹn mang lại sự ổn định và tốc độ giao dịch nhanh chóng. Tuy nhiên, BIS chỉ ra rằng chúng không đáp ứng được các tiêu chuẩn cốt lõi: tính đồng nhất (singleness), tính linh hoạt và tính toàn vẹn. Khác với tiền gửi ngân hàng, các mã thông báo này thiếu đi lớp đệm định chế cần thiết để chống chọi với các đợt rút vốn ồ ạt. Việc chuyển dịch tiền gửi sang các tài sản số tư nhân có thể làm cạn kiệt nguồn vốn của ngân hàng, từ đó hạn chế khả năng cho vay đối với nền kinh tế thực.
Vấn đề này đặc biệt nghiêm trọng đối với các nước đang phát triển. Các loại stablecoin bảo chứng bằng đồng USD hiện chiếm tới 98% thị trường, đang thúc đẩy quá trình "đô la hóa kỹ thuật số". Người dân tại các quốc gia này có thể dễ dàng lách các rào cản kiểm soát vốn bằng cách tích trữ tài sản dưới dạng mã thông báo nước ngoài. Điều này làm xói mòn chủ quyền tiền tệ: các ngân hàng trung ương mất đi công cụ điều tiết lãi suất và tỷ giá, trong khi dòng vốn trở nên biến động hơn.
Lợi ích ở đây là rất rõ ràng. Các đơn vị phát hành stablecoin tư nhân luôn hướng tới quy mô và lợi nhuận bằng cách cung cấp các tính năng như khả năng lập trình và tính ẩn danh. Ngược lại, các cơ quan quản lý và ngân hàng đang nỗ lực bảo vệ hệ thống hai tầng, nơi ngân hàng trung ương đóng vai trò là "mỏ neo" của niềm tin. BIS kêu gọi đẩy nhanh quá trình mã hóa (tokenization) dự trữ của ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại nhằm duy trì tính thống nhất của tiền tệ trong kỷ nguyên số.
Hãy tưởng tượng một gia đình bình thường ở Argentina hay Nigeria: thay vì giữ tiền tiết kiệm bằng nội tệ, họ chuyển sang stablecoin USD chỉ với vài cú nhấp chuột. Việc này tuy thuận tiện, nhưng nếu nhiều người cùng làm như vậy, các ngân hàng địa phương sẽ mất nguồn tiền gửi, lãi suất vay sẽ tăng cao và nền kinh tế sẽ bị lệ thuộc vào quyết định của các nền tảng xuyên lục địa. Đây không chỉ đơn thuần là sự chuyển dịch về công nghệ, mà là sự tái phân phối quyền lực đối với đồng tiền.
Lịch sử đã chứng minh rằng tiền tệ chỉ hoạt động hiệu quả khi có tính thống nhất và dễ dự đoán. Sự phân mảnh thành hàng chục mạng lưới blockchain và mã thông báo khác nhau sẽ tạo ra những rủi ro mới — từ lỗi vận hành cho đến các vấn đề về khả năng hoán đổi. BIS không đề xuất cấm các đổi mới sáng tạo mà thay vào đó là tích hợp chúng vào một hạ tầng có sự quản lý, nơi các khoản tiền gửi và dự trữ ngân hàng trung ương được mã hóa để đảm bảo độ tin cậy.
Cuối cùng, sự lựa chọn thuộc về chúng ta: hoặc để các mã thông báo tư nhân xóa nhòa ranh giới của hệ thống tiền tệ, hoặc tận dụng công nghệ để củng cố niềm tin vào đồng tiền mà chúng ta sử dụng hàng ngày.
