NASA, yeni teleskoplar inşa etmek yerine, Amerikan tarihinde ilk kez halihazırda çalışan bir cihazı kurtarmak üzere yörüngeye bir robot gönderiyor. Bu sadece teknik bir deney değil, uzay altyapısına olan yaklaşımın tek kullanımlık modelden uzun vadeli bakıma nasıl evrildiğinin de bir işaretidir.
NASA rushes to save Swift telescope from falling back to Earth with $30 million rescue mission trib.al/JoWvF3j
2004 yılında fırlatılan Swift teleskobu, yirmi yılı aşkın süredir gama ışını patlamalarını ve yıldız infilaklarını takip ediyor. Artan güneş aktivitesi nedeniyle normalden daha hızlı irtifa kaybeden cihaz, Ekim ayına kadar atmosfere girebilir. NASA, bu kaybı önlemek amacıyla Katalyst Space Technologies adlı girişimle 30 milyon dolarlık bir sözleşme imzaladı. Üç manipülatör kola sahip Link adlı aracın Swift ile buluşması, onu yakalaması ve yörüngesini 360 kilometreden 600 kilometreye çıkarması planlanıyor.
Görev, önümüzdeki günlerde Pasifik Okyanusu'ndaki bir atollden Pegasus roketiyle fırlatılarak başlayacak. Bu, ABD'nin bu türdeki ilk girişimi olacak; zira daha önce benzer operasyonları yalnızca Çin gerçekleştirmişti. Katalyst yöneticisine göre başarı, yakıt ikmalinden onarıma ve hatta yeni platformların inşasına kadar uzanan devasa bir yörünge servis sektörünün önünü açacak.
Swift'in onarım için tasarlanmamış olması bu durumu özellikle önemli kılıyor. Cihazın tasarımı herhangi bir yakalama mekanizması veya kenetlenme ünitesi içermiyordu. Küçük bir buzdolabı boyutundaki ve Lego figürlerine benzeyen "parmaklara" sahip Link robotu, bu planlanmamış görevin üstesinden gelmek zorunda. Operasyon başarılı olursa, teleskop Eylül ayı gibi erken bir tarihte işinin başına dönecek ve James Webb ile Roman teleskoplarının yeni keşifleri için "ilk müdahale ekibi" olarak hizmet vermeye devam edecek.
Buradaki finansal gerekçe oldukça açık. Swift'in yerini alacak bir araç inşa etmek yüz milyonlarca dolara mal olacakken, NASA'nın astrofizik bütçesi oldukça kısıtlı. Şubat ayında bilimsel cihazların kapatılması düşüşü yavaşlatsa da bu yeterli değil. Link görevi, yeni bir varlık oluşturmak yerine mevcut bir değerin ömrünü uzatma çabası niteliğinde.
Kurtarılacak bir sonraki aday Hubble olabilir. Her ne kadar 36 yaşında olsa ve uzay mekiği döneminde astronotlar tarafından bakımı yapılmış olsa da, o da şu anda irtifa kaybediyor. Katalyst, 2028 yılında daha güçlü bir robot göndermeyi planlıyor. Swift ile yapılacak bu deney teknolojinin güvenilirliğini kanıtlarsa, maliyetli yeni görevlere karşı gerçek bir alternatif doğacak.
Teknik detayların arkasında daha derin bir değişim yatıyor: Uzay artık sadece bir şeyi fırlatıp unutma yeri olmaktan çıkıyor. Araçlar, onarılabilen ve modernize edilebilen uzun vadeli bir altyapının parçası haline geliyor. Bu durum, araştırma ekonomisini değiştiriyor ve sürekli artan bütçelere olan bağımlılığı azaltıyor.
Link'in başarısı veya başarısızlığı, yörünge servisi fikrinin tüm sektör için ne kadar gerçekçi olduğunu gösterecek. Her halükarda bu görev, eskiyen gözlemevlerinin bile tamamen yenilenmesinin getireceği devasa maliyetlere katlanmadan hayata döndürülebileceğini şimdiden kanıtlamış durumda.
