Bir an için hayal edin: Hücrelerinizin içinde, gerçek birer "enerji santrali" olan mitokondrilerin derinliklerinde... başka bakteriler yaşıyor. Bu durum, yaşamın adeta iç içe geçmiş bir matruşka bebeğini andırdığını gösteriyor.
Mitokondrilerin, milyarlarca yıl önce gelecekteki ökaryotik hücrelerle ittifak kuran kadim bakterilerin torunları olduğu uzun zamandır biliniyor. Ancak Communications Biology dergisinde 21 Mayıs'ta yayımlanan yeni bir araştırma, bu simbiyoz öyküsünün burada bitmediğini ortaya koydu.
Bilim insanları, bazı ökaryotların (özellikle kenelerin ve denizel protistlerin) mitokondrilerinin tam içinde kendine yer edinmiş canlı bakteriler keşfetti. Bunlar artık hücre içindeki basit "misafirler" değil, adeta ikinci kat kiracıları konumundalar. Bakteriler mitokondri kristaları arasındaki boşluğa sızıyor ve sadece asalaklık etmekle kalmayıp metabolizmaya da aktif olarak katılıyor gibi görünüyorlar.
Bu keşif, alışılagelmiş bilimsel tabloyu altüst ediyor. Bir zamanlar kendisi de serbest yaşayan bir bakteri olan bir organelin, şimdi yeni mikrobiyal "sakinlere" ev sahipliği yaptığı anlaşılıyor. Yaşayan bir matruşka!
Mikrobiyom üzerine yapılan çalışmaların çoğu bağırsak veya deri düzeyinde kalıyor. Oysa burada, hücrenin tam kalbine, çok daha derin katmanlara doğru bir bakış söz konusu. Ön veriler, bu tür mitokondri içi bakterilerin enerji üretimini etkileyebileceğini gösterse de insanlarda henüz doğrulanmış benzer bir vakaya rastlanmadı.
Evrimsel açıdan bu durum gerçekten büyüleyici. Hücre yapıları, aradan geçen 1,5-2 milyar yıla rağmen hâlâ esnekliğini koruyor ve yeni ittifaklara açık duruyor. Mikro dünyada "ben" ve "öteki" arasındaki sınırlar sürekli bulanıklaşıyor. "Hücre" dediğimiz şey aslında herkesin birbirinin içinde ve birbiriyle olduğu karmaşık, çok türlü bir topluluktan ibaret.
Bu keşif, kendi hücrelerimize bakış açımızı değiştirmemizi sağlıyor. Bizler yürüyen "fabrikalar" değil, içinde kadim bir simbiyoz oyununun sürdüğü devasa canlı galaksileriz.
Ve kim bilir, daha derinlerde başka hangi iç içe geçmiş dünyalar gizleniyor?
