Gökbilimciler uzak bir galakside aktif bir kara delik bulmayı beklerken, uç noktadaki bir yıldız oluşumuyla beslenen güçlü bir yüksek enerjili nötrino kaynağıyla karşılaştılar. "Shadow Blaster" (Gölge Patlayıcı) lakaplı JCMT0402−0424 galaksisinin, IceCube Gözlemevi tarafından 2021 yılında kaydedilen IC 210922A nötrinosunun kaynağı olduğu anlaşıldı. Bu keşif, tozlu bir yıldız oluşum galaksisini ilk kez doğrudan belirli bir nötrino olayıyla ilişkilendirdi ve evrendeki bu gizemli parçacıkları hangi nesnelerin ürettiğine dair yeni soruları gündeme getirdi.
Descubren a Shadow Blaster, la galaxia lejana que dispara neutrinos fantasma tutiempo.net/noticias/descu…
Tayvan'daki MITOS Science Co., LTD.'den Yuji Urata liderliğindeki; Ulusal Merkez Üniversitesi, Chung Yuan Üniversitesi, Tohoku Üniversitesi, Fukui Teknoloji Üniversitesi ve Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi'nden araştırmacıların yer aldığı uluslararası ekip, Atacama Çölü'ndeki ALMA'yı kullanarak gözlemler gerçekleştirdi. Ön plandaki bir galaksinin yarattığı kütleçekimsel merceklenme etkisi, ALMA'nın Shadow Blaster'a ait dört adet aşırı büyütülmüş görüntü elde etmesini sağladı. Galaksi yaklaşık 11 milyar ışık yılı uzaklıkta (kırmızıya kayma z = 2,988) bulunuyor; yani ışığı bize, evrenin henüz üç milyar yaşında olduğu ve yıldızların son derece yoğun bir şekilde doğduğu "kozmik öğle vakti" (cosmic noon) döneminden ulaştı. Shadow Blaster'ın sadece 1500–1700 ışık yılı büyüklüğündeki kompakt çekirdeğinin, yıldızların yılda yüzlerce güneş kütlesi hızında doğduğu —kendi galaksimizdeki yıldız oluşumunu yüzlerce kez aşan inanılmaz bir tempo— son derece yoğun bir gaz ve toz deposu olduğu ortaya çıktı.
Elde edilen verilerde aktif bir kara delik çekirdeğine dair hiçbir ize rastlanmadı. Enerji, nötrinoların tam da doğum yeri olan yıldız "kazanındaki" yoğun gazla kozmik ışınların çarpışmasından kaynaklanıyor. Teorik modeller, bu tür ekstrem ortamların doğal bir parçacık hızlandırıcı görevi gördüğünü; enerjik parçacıkların karmaşık manyetik alanlardaki gazla defalarca çarpışarak nötrinolar ürettiğini uzun zamandır öngörüyordu. Daha önce yüksek enerjili nötrinoların temel olarak aktif galaksi çekirdeklerindeki süper kütleli kara delikler tarafından üretildiği düşünülüyordu; ancak artık tozlu galaksilerdeki gizli yıldız patlamalarının da daha önce hafife alınan, önemli bir katkı sunduğu netleşti.
Bilgisayar simülasyonları, kozmik öğle vakti dönemindeki bu tür kompakt ve tozlu galaksilerin, evrendeki tüm yüksek enerjili nötrino akışının yüzde 15 ila 20'sini oluşturabileceğini gösteriyor. Bu baskın bir kaynak olmasa da oldukça önemli bir miktar ve en önemlisi, bu keşfe kadar doğrudan gözlemlerden gizlenmiş durumdaydı. Gökbilimciler tarihsel olarak nötrino kaynağı arayışlarını parlak aktif çekirdeklere ve gama ışını patlamalarına odaklayarak, bu kalabalık tozlu yıldız oluşum sistemleri popülasyonunu gölgede bırakmışlardı. Keşif, kozmik parçacık üretiminin gizli mekanizmalarına dair anlayışı kökten değiştiriyor.
Sonuçlar 17 Haziran 2026 tarihinde Nature Astronomy dergisinde yayımlandı. Şili'deki ALMA ve Antarktika'daki IceCube verileri birlikte şunu kanıtladı: Kozmik nötrinoların kökenini anlamak için sadece kara deliklere değil, toz bulutlarının ardında saklanan o en hareketli yıldız yuvalarına da bakmak gerekiyor; zira bunlar görünüşe göre erken evrenin gerçek parçacık "fabrikaları".
