NASA'nın Fermi uzay teleskobunun 15 yıllık gözlem boyunca biriken açık verilerinde uluslararası bir bilim insanı grubu, daha önceki tüm arama yöntemleri için görünmez kalmış bir pulsar keşfetti. Kriptografideki algoritmalardan esinlenen yeni yaklaşım, nesneyi yaklaşık bir milyon kat daha hızlı bulmayı sağladı. Sonuçlar 19 Kasım 2026 tarihinde şu dergide yayımlandı: Physical Review Letters.

PSR J1622−7204 pulsarı, bir süpernova patlamasından geriye kalan aşırı yoğun bir kalıntı olan nötron yıldızıdır. Saniyede 261 kez dönerek uzaya dar gama ışını demetleri gönderir, tıpkı bir kozmik fener gibi. Fermi teleskobu bu fotonların yalnızca küçücük bir bölümünü yakalar — kabaca yıldızın her yüz milyon dönüşünde bir tanesini. Sinyal, diğer kaynakların ve Evren'in fon ışımasının gürültüsü içinde kaybolur. Onu çekip çıkarmak için dönme frekansını, yavaşlama hızını ve gökyüzündeki kesin konumunu aynı anda tahmin etmek gerekir. Tüm olasılıkların klasik yöntemle taranması, günümüz süper bilgisayarlarının bile ulaşamayacağı hesaplama kaynakları gerektirirdi.

Daha önce bilim insanları verileri parçalara bölüyor ve bilgisayarlarının boş gücünü bağışlayan Einstein@Home projesinin gönüllülerini devreye sokuyorlardı. Bu yaklaşımla bile tek bir pulsarın aranması yüzlerce bilgisayar yılı sürebiliyordu. Araştırmanın ortak yazarları, İsrail'deki Weizmann Enstitüsü'nden Dotan Gazit ve Barak Zackay tarafından geliştirilen yeni yöntem, sorunu geometrik bir biçime dönüştürüyor. Algoritma, çok boyutlu bir kafes içinde kısa bir vektör arıyor — kriptografların gelecekteki kuantum bilgisayarların saldırılarına dayanıklı sistemleri çözümlerken kullandığı bir yöntem. Her deneme hesap dizisi, sıradan bir işlemcinin tek çekirdeğinde yaklaşık beş dakika sürüyordu. Sonuçta tüm arama, standart bir bilgisayarın yaklaşık on saatlik çalışmasına sığdı. Önceki en iyi yöntem bu pulsarı bulamamıştı, oysa tek bir işlemciden yaklaşık 600 yıl kesintisiz hesap gerektirecekti.

Algoritma bir adaya işaret ettikten sonra araştırmacılar onu Fermi'nin tam veri kümesinde doğruladı. Sinyal o kadar netti ki rastlantısal bir örtüşme neredeyse olanaksızdı. Araştırmanın baş yazarı, Max Planck Yerçekimi Fiziği Enstitüsü'nden Daniel Pook-Kolb şöyle belirtiyor: bilim insanları yıldızın her dönüşünü görmüyor ve darbeleri öylece sayamıyor. Her yönde milyonlarca deneme içeren dört boyutlu bir parametre ağını elemek zorunda kalıyorlar.
Keşif, NASA'nın açık bilim verisi politikası sayesinde mümkün oldu. 2008 yılında fırlatılan Fermi, her üç saatte bir tüm gökyüzünü elektromanyetik tayfın en yüksek enerjili aralığı olan gama ışınlarında tarıyor. Bir yıllık kalibrasyonun ardından tüm veriler kamuya açıldı ve işlenmesinin hemen ardından yayımlanmaya devam ediyor. Çalışmanın ortak yazarı astrofizikçi Colin Clark şunu vurguluyor: Fermi'nin 18 yıllık tüm gözlemleri her araştırmacıya açık ve bilgi hacmi yalnızca artıyor. İşte bu açıklık, görevin resmî işbirliğine dahil olmayan ekibin tamamen yeni bir yaklaşım uygulamasını sağladı.
Bilim insanlarının bir sonraki hedefi daha da iddialı: çift sistemlerdeki pulsarları aramak. Yoldaş yıldızın yerçekimi sinyali o kadar çok bozuyor ki geleneksel yöntemler neredeyse çaresiz kalıyor. Clark'ın tahminlerine göre Fermi'nin hâlihazırdaki verilerinde onlarca, hatta yüzlerce böyle nesne gizleniyor olabilir. Yeni algoritma, Einstein@Home'un dağıtık hesaplamalarıyla birleşince onları bulmak için gerçek bir olanak doğuyor.
Fermi verileriyle oluşturulan gama gökyüzü haritasına bakınca olup bitenin ölçeğini hissetmemek elde değil. Galaksi'nin derinliklerinde bir yerlerde, bir şehir büyüklüğündeki aşırı yoğun yıldız saniyede yüzlerce kez dönerek ışınım demetleri salıyor; bu demetler binlerce ışık yılı aşarak bizim aygıtlarımıza ulaşıyor. Ve şimdi, bambaşka bir bilim alanında doğan matematiksel fikirler sayesinde insanlık bu uzak fenerleri daha hızlı ve daha kesin biçimde fark etmeyi öğreniyor. Evren, dikkatle bakmayı bilenlere — ve veriyi ortak bir hazine sayanlara — sırlarını açmaya devam ediyor.

