W Narodowym Centrum Sztuk Wizualnych w Damaszku otwarto pierwszą wystawę nowego projektu «Sztuka pozostawia ślad — 2026». Ponad 200 dzieł 197 artystów różnych pokoleń i nurtów zgromadzono w jednej przestrzeni: malarstwo i grafika, rzeźba i kaligrafia, fotografia, sztuka cyfrowa i nowe media.
To nie jest zwyczajna duża wystawa zbiorowa. Po raz pierwszy na taką skalę syryjska scena artystyczna otrzymuje przestrzeń, w której obok siebie znajdują się różne pokolenia, techniki i sposoby widzenia świata. Projekt pomyślany jest jako stała platforma sztuki współczesnej tego kraju, zdolna z każdym kolejnym wydaniem utrwalać jej rozwój i różnorodność.
Sztuka bez jednej fabuły
Najbardziej rzucającą się w oczy cechą ekspozycji jest jej rozległość.
Znajdują się tu prace związane z pamięcią i ludzkim doświadczeniem ostatnich lat. Ale obok nich — pejzaże, kompozycje abstrakcyjne, eksperymenty z kolorem i formą, karty kaligraficzne, fotografie i dzieła stworzone za pomocą współczesnych technologii.
Artysta może zwracać się ku pamięci, a może badać czysty kolor. Może pracować z konkretnym miejscem, a może tworzyć całkowicie abstrakcyjny świat. Może kontynuować tradycję kaligrafii albo używać narzędzi cyfrowych.
Wszystkie te nurty istnieją jednocześnie. I właśnie ta różnorodność staje się jednym z głównych gestów projektu.
Wystawa pokazuje, jak szeroka może być przestrzeń sztuki, gdy nie musi mówić wyłącznie o doświadczeniu historycznym. Pamięć staje się tu jednym z możliwych materiałów artystycznych — obok koloru, formy, linii, przestrzeni, natury i technologii.
197 artystów — jedna scena
Organizatorzy świadomie dążyli do jak najszerszego przedstawienia życia artystycznego kraju. W projekcie uczestniczą uznani mistrzowie i młodzi twórcy, artyści pracujący w technikach klasycznych oraz ci, którzy eksperymentują z nowymi mediami.
W jednej przestrzeni spotykają się różne pokolenia. Pozwala to zobaczyć nie tylko różnice między nimi, ale też to, jak idee artystyczne wciąż są przekazywane, zmieniają się i zyskują nowe brzmienie.
Zamiast jednej wypowiedzi kuratorskiej widz otrzymuje wiele samodzielnych głosów.
Na tym polega jedna z ważnych cech projektu: nie proponuje on jednego spojrzenia na współczesną sztukę syryjską, lecz tworzy przestrzeń, w której jednocześnie mogą istnieć różne estetyki, tematy i postawy artystyczne.
Od kaligrafii do praktyk cyfrowych
Dążenie do objęcia jak największej liczby języków artystycznych widać także w strukturze ekspozycji.
Oprócz malarstwa, rzeźby i grafiki prezentowane są tu ceramika, kaligrafia arabska, grafika warsztatowa, fotografia, wideo, instalacje i dzieła cyfrowe.
Kaligrafia we współczesnych pracach może stawać się samodzielną formą plastyczną — linią, rytmem i przestrzenią. Obok niej istnieją technologie i nowe media, rozszerzające zwyczajowe granice dzieła sztuki.
Tak wystawa ukazuje sztukę współczesną nie jako zbiór odrębnych gatunków, lecz jako stale rozszerzające się pole, w którym formy tradycyjne mogą spotykać się z eksperymentem.
Pamięć — jeden z materiałów
Wśród prac znajdują się dzieła, które bezpośrednio odwołują się do trudnego doświadczenia ostatnich lat. Należą do nich «Męczennik-anioł» Jusefa al-Busziego oraz litografia Marii as-Sarchan «Szok i zaprzeczenie». Na ekspozycji prezentowane są także prace związane z Damaszkiem, Maalulą, Palmirą i innymi miejscami.
Ale obok nich znajdują się dzieła, które nie dążą do dosłownego opowiadania historii.
Pamięć nie staje się tu jedynym językiem. Okazuje się jednym z wielu materiałów, z którymi pracują artyści.
Dla jednego autora może to być obraz miasta, dla drugiego — kolor, dla trzeciego — linia, dla czwartego — postać ludzka, dla piątego — środowisko cyfrowe.
Sztuka zyskuje możliwość nie tylko zachowywania przeżytego doświadczenia, lecz także tworzenia nowych obrazów teraźniejszości.
Przestrzeń dla dialogu pokoleń
Ważną częścią projektu staje się spotkanie artystów w różnym wieku i o różnych biografiach twórczych. W jednej przestrzeni znajdują się mistrzowie, których praktyka kształtowała się przez dziesięciolecia, oraz autorzy dopiero rozpoczynający swoją drogę.
Taki format tworzy przestrzeń dla dialogu — między doświadczeniem a eksperymentem, tradycją a technologią, językami już ukształtowanymi i tymi, które dopiero powstają.
Zamiast podziału na pokolenia wystawa proponuje zobaczyć je jednocześnie: jako części jednej sceny artystycznej, która wciąż się rozwija.
Dlatego projekt staje się nie tyle podsumowaniem określonego okresu, ile początkiem nowej rozmowy o sztuce.
Wystawa jako początek archiwum
Projekt ma także wymiar bardziej długofalowy. Organizatorzy zapowiedzieli utworzenie profesjonalnego systemu selekcji i nagradzania prac, a także zakup poszczególnych dzieł do narodowej kolekcji sztuki.
Program wystawowy uzupełnia pięć seminariów i trzy specjalistyczne warsztaty, łączące ekspozycję z programem edukacyjnym i dyskusyjnym.
Tak stopniowo kształtuje się infrastruktura, która może istnieć dłużej niż jedna wystawa. Każda nowa edycja będzie mogła wzbogacać archiwum sztuki o nowe nazwiska, dzieła i kierunki — utrwalając zmiany zachodzące w życiu współczesnej sztuki syryjskiej.
Ślad, który powstaje teraz
Tytuł projektu można odczytać nie tylko jako refleksję o zachowywaniu przeszłości, lecz także jako twierdzenie o teraźniejszości.
Ślad sztuki może być materialny — obrazem, fotografią lub obiektem, który wejdzie do kolekcji. Może być wizualny — obrazem, który pozostanie w pamięci widza. A może być kulturowy: ideą, techniką lub językiem artystycznym, który będzie żył i rozwijał się w następnym pokoleniu.
W tym sensie «Sztuka pozostawia ślad» mówi przede wszystkim o tworzeniu.
O możliwości zgromadzenia w jednej przestrzeni 197 różnych głosów artystycznych. O spotkaniu uznanych mistrzów i młodych autorów. O sąsiedztwie pamięci i abstrakcji, pejzażu i kaligrafii, technik tradycyjnych i nowych mediów.
Po raz pierwszy tak wielka różnorodność staje się częścią jednego projektu — i właśnie w tym tkwi jego znaczenie.
Jeśli inicjatywa będzie kontynuowana, z czasem jej śladem stanie się nie tylko kolekcja pojedynczych dzieł, lecz także stopniowo tworzona historia sztuki współczesnej Syrii — historia, w której różne pokolenia i języki artystyczne będą mogły nadal się spotykać, zmieniać i tworzyć coś nowego.
