In het Nationaal Centrum voor Beeldende Kunsten in Damascus is de eerste tentoonstelling van het nieuwe project ‘Kunst laat een spoor na — 2026’ geopend. Meer dan 200 werken van 197 kunstenaars uit verschillende generaties en stromingen zijn in één ruimte bijeengebracht: schilderkunst en grafiek, beeldhouwkunst en kalligrafie, fotografie, digitale kunst en nieuwe media.
Dit is niet zomaar een grote groepstentoonstelling. Voor het eerst krijgt de Syrische kunstscene op deze schaal een ruimte waar verschillende generaties, technieken en manieren om de wereld te zien naast elkaar staan. Het project is opgezet als een regelmatig terugkerend platform voor de hedendaagse kunst van het land, dat met elke nieuwe editie de ontwikkeling en de verscheidenheid ervan kan vastleggen.
Kunst zonder één verhaal
Het meest opvallende aan de expositie is haar breedte.
Er zijn werken die verband houden met de herinnering en de menselijke ervaring van de afgelopen jaren. Maar daarnaast staan landschappen, abstracte composities, experimenten met kleur en vorm, kalligrafische bladen, foto’s en werken die met behulp van moderne technologieën zijn gemaakt.
Een kunstenaar kan zich tot de herinnering wenden, maar ook de zuivere kleur onderzoeken. Kan werken met een concrete plek, maar ook een volstrekt abstracte wereld scheppen. Kan de traditie van de kalligrafie voortzetten of digitale instrumenten gebruiken.
Al deze richtingen bestaan tegelijkertijd. En juist die verscheidenheid wordt een van de belangrijkste kenmerken van het project.
De tentoonstelling laat zien hoe ruim het domein van de kunst kan zijn wanneer het niet verplicht is alleen over de historische ervaring te spreken. De herinnering wordt hier een van de mogelijke artistieke materialen — naast kleur, vorm, lijn, ruimte, natuur en technologie.
197 kunstenaars — één scène
De organisatoren hebben er bewust naar gestreefd het artistieke leven van het land zo breed mogelijk te presenteren. Aan het project nemen gevestigde meesters en jonge makers deel, kunstenaars die in klassieke technieken werken en zij die met nieuwe media experimenteren.
In één ruimte ontmoeten verschillende generaties elkaar. Dat maakt het mogelijk niet alleen de verschillen tussen hen te zien, maar ook hoe artistieke ideeën blijven worden doorgegeven, veranderen en een nieuwe klank krijgen.
In plaats van één curatoriële uitspraak krijgt de bezoeker een veelheid aan zelfstandige stemmen.
Daarin schuilt een van de belangrijke eigenschappen van het project: het biedt niet één visie op de hedendaagse Syrische kunst, maar schept een ruimte waarin verschillende esthetieken, thema’s en artistieke posities tegelijkertijd kunnen bestaan.
Van kalligrafie tot digitale praktijken
Het streven om zoveel mogelijk artistieke talen te omvatten is ook zichtbaar in de structuur van de expositie.
Naast schilderkunst, beeldhouwkunst en grafiek zijn hier keramiek, Arabische kalligrafie, prentkunst, fotografie, video, installaties en digitale werken te zien.
Kalligrafie kan in hedendaagse werken een zelfstandige plastische vorm worden — lijn, ritme en ruimte. Daarnaast bestaan technologie en nieuwe media, die de vertrouwde grenzen van het kunstwerk verruimen.
Zo toont de tentoonstelling hedendaagse kunst niet als een verzameling afzonderlijke genres, maar als een voortdurend uitdijend veld waarin traditionele vormen het experiment kunnen ontmoeten.
Herinnering — een van de materialen
Tussen de werken bevinden zich werken die direct verwijzen naar de complexe ervaringen van de afgelopen jaren. Daaronder vallen 'Martelaar-engel' van Youssef al-Bushi en de litho 'Schok en ontkenning' van Maria al-Sarkhan. De tentoonstelling toont ook werken die verband houden met Damascus, Ma'loula, Palmyra en andere locaties.
Maar naast deze bevinden zich werken die niet streven naar het letterlijk vertellen van een verhaal.
Herinnering wordt hier niet de enige taal. Het wordt een van de vele materialen waarmee kunstenaars werken.
Voor de ene auteur kan het het beeld van een stad zijn, voor de ander kleur, voor een derde lijn, voor een vierde een menselijke figuur, voor een vijfde een digitale omgeving.
Kunst krijgt de mogelijkheid om niet alleen het verleden te bewaren, maar ook nieuwe beelden van het heden te creëren.
Ruimte voor dialoog tussen generaties
Een belangrijk onderdeel van het project is de ontmoeting van kunstenaars van verschillende leeftijden en creatieve achtergronden. Meesters wiens praktijk decennia lang is gevormd en auteurs die nog maar aan het begin van hun carrière staan, bevinden zich in dezelfde ruimte.
Dit format creëert ruimte voor dialoog – tussen ervaring en experiment, traditie en technologie, reeds gevestigde talen en degenen die nog maar net ontstaan.
In plaats van een scheiding tussen generaties, stelt de tentoonstelling voor om ze tegelijkertijd te zien: als onderdelen van één artistieke scène die zich blijft ontwikkelen.
Daarom wordt het project niet zozeer een resultaat van een bepaalde periode, maar eerder het begin van een nieuw artistiek gesprek.
Tentoonstelling als begin van een archief
Het project heeft ook een langere termijn dimensie. De organisatoren hebben de oprichting aangekondigd van een professioneel systeem voor de selectie en bekroning van werken, evenals de verwerving van individuele werken voor de nationale kunstcollectie.
Het tentoonstellingsprogramma wordt aangevuld met vijf seminars en drie gespecialiseerde workshops, die de expositie verbinden met een educatief en discussieprogramma.
Zo ontstaat geleidelijk een infrastructuur die langer kan bestaan dan één tentoonstelling. Elke nieuwe editie kan het artistieke archief aanvullen met nieuwe namen, werken en stromingen – en zo veranderingen binnen het hedendaagse artistieke leven van Syrië vastleggen.
Het spoor dat nu wordt gecreëerd
De titel van het project kan niet alleen worden gelezen als een reflectie op het bewaren van het verleden, maar ook als een bevestiging van het heden.
Het spoor van kunst kan materieel zijn – een schilderij, een foto of een object dat deel gaat uitmaken van de collectie. Het kan visueel zijn – een beeld dat in het geheugen van de kijker blijft hangen. Of het kan cultureel zijn: een idee, een techniek of een artistieke taal die blijft leven en zich ontwikkelt in de volgende generatie.
In die zin spreekt 'Kunst laat een spoor na' vooral over creatie.
Over de mogelijkheid om 197 verschillende artistieke stemmen in één ruimte samen te brengen. Over de ontmoeting van erkende meesters en jonge auteurs. Over de nabijheid van herinnering en abstractie, landschap en kalligrafie, traditionele technieken en nieuwe media.
Voor het eerst is zo'n diversiteit onderdeel van één project – en juist daarin schuilt de betekenis ervan.
Als het initiatief wordt voortgezet, zal op den duur niet alleen de collectie van afzonderlijke werken het spoor ervan vormen, maar ook de geleidelijk opgebouwde geschiedenis van de hedendaagse kunst van Syrië — een geschiedenis waarin verschillende generaties en artistieke talen elkaar kunnen blijven ontmoeten, veranderen en iets nieuws kunnen scheppen.
