Cukier, choć niezbędny jako źródło energii, inicjuje zarazem powolną reakcję chemiczną, która sukcesywnie prowadzi do usztywnienia tkanek i rozwoju stanów zapalnych. Zaawansowane produkty końcowe glikacji odkładają się w kolagenie oraz innych białkach, tworząc wiązania poprzeczne, których organizm nie potrafi łatwo rozłożyć.
Wyniki badań wskazują, że stężenie tych związków wzrasta wraz z wiekiem i jest szczególnie wysokie u osób z cukrzycą lub otyłością. W naczyniach krwionośnych oraz nerkach wspomniane wiązania sprzyjają pogrubieniu ścian i utracie ich sprężystości, co zwiększa ryzyko nadciśnienia i niewydolności nerek. W skórze powodują one spadek jędrności skóry właściwej, natomiast w mózgu przyczyniają się do powstawania blaszek amyloidowych w przebiegu choroby Alzheimera.
Kluczowy paradoks polega na tym, że nie wszystkie produkty końcowe glikacji są tak samo szkodliwe. Niektóre, jak CML, wywołują głównie stan zapalny poprzez receptor RAGE, podczas gdy inne – na przykład pentozydyna – tworzą trwałe wiązania poprzeczne w kolagenie. Dane laboratoryjne potwierdzają rolę tych drugich w ograniczaniu ruchomości stawów i usztywnianiu tętnic, podczas gdy badania kliniczne nad substancjami blokującymi RAGE dają na razie niejednoznaczne wyniki.
Można wyobrazić sobie włókna kolagenowe jako elastyczne gumki w butach, które z czasem pokrywają się niewidocznym klejem sprawiającym, że trwale się ze sobą sklejają. Przy każdym kroku takie gumki rozciągają się coraz słabiej, a obuwie zaczyna pękać. Podobnie dzieje się w tętnicach: z wiekiem tracą one zdolność do rozszerzania się, nawet jeśli ciśnienie krwi pozostaje bez zmian.
Według dostępnych danych ograniczenie kalorii oraz zmniejszenie spożycia produktów bogatych w związki glikacji (jak smażone mięso czy wysoko przetworzone słodycze) hamuje proces ich gromadzenia się u zwierząt. W przypadku ludzi wciąż brakuje bezpośrednich dowodów, a szeroko zakrojone badania są dopiero w fazie planowania. Próby farmakologiczne stworzenia „rozbijaczy wiązań” (tzw. AGE-breakers) nie wyszły dotąd poza wczesne fazy kliniczne ze względu na skutki uboczne.
W rezultacie zaawansowane produkty końcowe glikacji nie są główną przyczyną starzenia się, lecz jednym z trwałych mechanizmów potęgujących uszkodzenia wywołane już przez inne procesy. Ich rola przypomina nam, że metabolizm podtrzymujący życie generuje jednocześnie produkty odpadowe, z których obecnością organizm musi się mierzyć przez całe dziesięciolecia.
