Eind juli 2026 publiceerde het tijdschrift Nature een onderzoek dat de opvattingen over de pre-Europese geschiedenis van het Amazonegebied ingrijpend verandert. Een internationaal team van wetenschappers gebruikte LiDAR-technologie – luchtgelaserscanning die in staat is door dichte vegetatie heen te dringen. Binnen enkele uren vliegen boven het bosdek in de Braziliaanse staten Acre en Amazonas kon worden «gezien» wat decennialang verborgen was gebleven.
De onderzoekers vlogen ongeveer 4430 km en bestreken 4497 km². Het resultaat is indrukwekkend: van de 432 ontdekte aardwerken (geoglyfen en andere aardwerken) waren slechts 36 eerder bekend. Deze geometrisch regelmatige grachten, dijken en enclosures – cirkelvormig, vierkant, veelhoekig – werden gebouwd vanaf ongeveer 600 v.Chr. en werden gebruikt tot 800-850 n.Chr. Sommige grachten bereikten een breedte van 9-13 meter en een diepte van maximaal 5 meter. Veel structuren werden geclusterd, verbonden door wegen, en dienden blijkbaar als ceremoniële en politieke centra voor tijdelijke bijeenkomsten van mensen uit verschillende groepen, in plaats van permanente nederzettingen.
Eerder werden via satellietbeelden en luchtfoto's in het noordelijke deel van zuidwestelijk Amazonegebied ongeveer 1300 vergelijkbare objecten gevonden. Nieuwe LiDAR-gegevens maakten extrapolatie mogelijk: alleen al in deze regio kunnen er 20 tot 30 duizend aardwerken zijn op een oppervlakte van ongeveer 183 duizend km². Dit is vergelijkbaar met eerdere schattingen voor het hele Amazonegebied. Wetenschappers noemen deze cultuur «Aquiry» – naar de rivier die in het vindgebied stroomt.
In de piekperiode, ongeveer 100-300 n.Chr., kon de bevolking van de regio, volgens voorzichtige schattingen, 1,25-3 miljoen mensen bedragen, en rekening houdend met de reikwijdte van de laser, tot 3,8 miljoen. De mensen beoefenden hakken-en-brandenlandbouw, verbouwden maïs, pompoen, fruitbomen (waaronder de perzikpalm) en transformeerde actief het landschap. De constructie van zulke grootschalige objecten vereiste een ontwikkelde arbeidsorganisatie, kennis van geometrie en langetermijnplanning.
LiDAR heeft niet alleen honderden nieuwe punten aan de kaart toegevoegd, maar heeft ook aangetoond dat veel geoglyfen omringd zijn door extra externe dijken, die voorheen onopgemerkt bleven. Tussen de rivieren Purus en Juruá was de dichtheid van de structuren lager, wat duidt op mogelijke «bufferzones» tussen verschillende groepen. Maar aan de oevers van de rivieren, bijvoorbeeld in het gebied van Carauari, gaan de vondsten door.
Deze ontdekkingen passen in de groeiende hoeveelheid gegevens die het beeld van het Amazonegebied veranderen: in plaats van een «maagdelijk bos» zien we een antropogeen landschap, gevormd door millennia van menselijke activiteit. Als vergelijkbare bevolkingsdichtheden in andere delen van het bekken worden bevestigd, zullen de schattingen van de totale pre-Europese populatie van de regio, de invloed van de mens op de bodem, de biodiversiteit en zelfs de mondiale klimaatmodellen moeten worden herzien.
De LiDAR-technologie, die al de opvattingen over de Maya's en andere culturen heeft veranderd, bewijst opnieuw zijn kracht. Onder het dichte groene bladerdak van het Amazonegebied liggen nog veel geheimen, en elke nieuwe vlucht kan weer een hoofdstuk van een vergeten geschiedenis openen. Voorlopig herinneren de vondsten in zuidwestelijk Amazonegebied eraan: zelfs in de schijnbaar meest bestudeerde uithoeken van de planeet kunnen natuur en tijd verrassende getuigenissen van het menselijk verleden bewaren.
