Op een diepte van meer dan vijf en een halve kilometer houdt zonlicht op te bestaan. Boven de zeebodem ligt een dikke waterlaag, en rondom strekt zich een koude abyssale vlakte uit die nog nooit door menselijke ogen is gezien.
En plotseling verschijnt er in het licht van een onderwatervoertuig een klein figuurtje. Twee vinnen die op oren lijken, gaan langzaam op en neer en dragen een rond, halfdoorzichtig lichaam boven de sedimentbodem. Na enige tijd verschijnt er een tweede octopus. Dan een derde.
In slechts één duik van acht uur toont de oceaan de onderzoekers ineens drie diepzee-octopussen van het type Dumbo — in verschillende tinten: van roze tot paars en oranje. Eén zweeft vrij boven de bodem, een ander spreidt de vliezen tussen zijn tentakels, en de derde besluit, alsof hij de gewichtloosheid van de abyss vergeet, een stukje over de grond te lopen.
De eerste ontmoeting met de onbekende bodem
Eind augustus 2026 publiceerde de organisatie Ocean Exploration Trust een video die tijdens de expeditie is opgenomen NA181 — Exploration of Wake Island's Deep Sea. Dit zijn niet zomaar camerabeelden: dit zijn de eerste beelden uit een gebied waar nog nooit een bekend wetenschappelijk voertuig is afgedaald.
De expeditie loopt van 20 augustus tot 18 september 2026 — in totaal 31 dagen onderzoek — aan boord van het onderzoeksschip E/V Nautilus met steun van NOAA Ocean Exploration. Het doel is om enkele van de meest onbekende diepzeegebieden van de Stille Oceaan rond het atol Wake te bestuderen, een van de meest geïsoleerde stukken land op aarde.
Tijdens een van de duiken onderzochten de op afstand bestuurbare voertuigen Little Hercules en Atalanta de abyssale vlakte in internationale wateren — in een gebied dat buiten de jurisdictie van zelfs de VS valt, tussen de Marshalleilanden en de exclusieve economische zone van het atol Wake.
De voertuigen daalden af naar een diepte van meer dan 5800 meter — meer dan vijf en een halve kilometer naar beneden. Volgens Ocean Exploration Trust zijn er hier eerder geen bekende diepzee-duiken uitgevoerd. De camera's van de onderzoekers werden de eerste ogen van de mensheid in dit deel van de oceaan, en wat ze zagen was verbazingwekkend.
Waarom ze Dumbo worden genoemd
Dumbo-octopussen hebben hun populaire naam te danken aan twee opvallende vinnen aan weerszijden van hun lichaam. Tijdens het bewegen lijken ze op de oren van het vliegende olifantje uit de Disney-film.
Deze dieren behoren tot de familie Grimpoteuthidae — een deel van de bredere onderorde van vinoctopussen, Cirrata genaamd. Langs hun armen bevinden zich niet alleen zuignappen, maar ook dunne gevoelige structuren, cirri — haarachtige aanhangsels die de octopussen helpen om hun omgeving in volledige duisternis te verkennen.
Ze bewegen zich op verschillende manieren voort: ze wapperen met hun vinnen in het ritme van een hartslag, creëren golvende bewegingen met hun lichaam en vliezen, of stuwen water uit hun mantelholte. Deze langzame, energiezuinige voortbeweging is geen gril van de natuur, maar een noodzaak. In de diepte, waar voedsel schaars is, heeft elke spiercontractie een energiekost. Gewone octopussen vertrouwen op straalaandrijving, maar Dumbo's hebben een andere weg gekozen: ze zweven door de abyss als parachutisten in slow motion.
In tegenstelling tot hun ondiepwaterverwanten brengen deze octopussen hun hele leven door in een wereld zonder zonlicht, aangepast aan wat ze zien met ogen die niet zijn ingesteld om kleuren te onderscheiden.
Drie ontmoetingen in acht uur
Zelfs het tegenkomen van één Dumbo-octopus voor de camera is al een zeldzaam geluk. Deze dieren leven op zulke grote diepten en over zo'n enorm gebied dat ze onderzoekers minder vaak tegenkomen dan sterren aan de hemel. Maar tijdens één duik van acht uur kwam expeditie NA181 er wel drie tegen.
Op de beelden verschillen de dieren in kleur: er zijn roze, paarse en oranje tinten te zien. Dit betekent echter niet dat de wetenschappers drie nieuwe soorten hebben ontdekt. De kleur van diepzeedieren is een wispelturig iets. Het hangt af van de fysiologie van het dier, de toestand van zijn weefsels, de intensiteit en het spectrum van het licht van de onderwaterrobot, en van de instellingen en gevoeligheid van de camera.
Ocean Exploration Trust beschrijft de waargenomen groep als multispecies — dat wil zeggen mogelijk behorend tot verschillende soorten binnen het geslacht Grimpoteuthis. Een exacte bepaling van elk dier tot op soortniveau wordt in het gepubliceerde materiaal echter niet gegeven. In de wetenschap betekent dit één ding: voorlopig is het correcter om te spreken van drie vertegenwoordigers van de familie Grimpoteuthidae, in plaats van de ontdekking van nieuwe soorten aan te kondigen.
Vooral het gedrag van één octopus is merkwaardig. Hij laat zich langzaam op de bodem zakken en lijkt, steunend op zijn armen, over de zeebodem te lopen — lopend zoals op het land, maar onder zes kilometer water. Dit is niet het eerste bekende geval van dergelijke voortbeweging bij vinoctopussen, maar het zien ervan in een volledig onontgonnen gebied is een zeldzaam bewijs van hoe dieren de extreme ruimte van de abyssale vlakte gebruiken en zich op hun eigen manier aanpassen aan de omstandigheden.
Een woestijn die bewoond bleek
Van een afstand lijkt de abyssale bodem een levenloze woestijn. Er zijn geen wierbossen, zonovergoten koraalriffen, enorme vis scholen of fel licht.
De belangrijkste voedselbron komt van boven in de vorm van zee-sneeuw — langzaam neerdalende deeltjes van organisch materiaal: dode planktonorganismen, feces, stukjes dierlijke lichamen en slijm. Soms, wanneer er in het oppervlaktewater algenbloei of massale diermigraties plaatsvinden, vallen er grotere resten naar de bodem, die voor korte tijd een waar feestmaal vormen voor het hongerige diepzee-ecosysteem — een gebeurtenis die hele gemeenschappen maanden of jaren van voedsel kan voorzien.
Het leven is hier dun gezaaid. De afstanden tussen dieren kunnen enorm zijn — kilometers lege bodem, waarin af en toe langzaam etende zeekomkommers en slakken voorkomen. Daarom is de ontmoeting met drie octopussen tijdens één duik bijzonder interessant — als een ontmoeting met een zeldzaam natuurverschijnsel.
Maar het is nog te vroeg om conclusies te trekken over een grote populatie Dumbo's in dit gebied. Eén observatie van acht uur is niet genoeg om de populatiedichtheid, de bestendigheid of de verspreidingsgrenzen van de dieren te bepalen. Bovendien toont het toevallige karakter van deze ontmoeting aan hoeveel geheimen de diepte nog herbergt.
Lange tijd was de kennis over diepzeedieren voornamelijk gebaseerd op individuele exemplaren die met netten waren opgehaald of in museumcollecties waren gevonden. Deze wezens verschenen aan wetenschappers als onbeweeglijke specimens, geconserveerd in alcohol, zonder leven en beweging. Onderwatervoertuigen hebben alles veranderd. Ze maken het mogelijk om een levend wezen in zijn eigen omgeving te zien: hoe het beweegt, hoe het zich ten opzichte van de bodem positioneert, hoe het reageert op licht en de omringende ruimte, hoe het leeft.
De oceaan is niet langer een verzameling geprepareerde specimens. Het wordt een levend toneel waarop zich verhalen afspelen die de wetenschap nog niet heeft gelezen.
Wat heeft de oceaan ons vandaag getoond?
Hij toonde een plek waar nog nooit een bekend onderzoeksvoertuig was afgedaald — een gebied dat zelfs op de wereldkaart van de 21e eeuw in onbekendheid gehuld blijft.
Toonde drie wezens die rustig leven onder zes kilometer water, zonder weet te hebben van het bestaan van menselijke kaarten, camera's en namen.
Zij doen geen ontdekkingen en zoeken geen ontmoeting met de mens. Ze zetten gewoon hun diepzeeleven voort — zweven langzaam in de volslagen duisternis, spreiden hun tentakels op zoek naar schaars voedsel en laten nauwelijks zichtbare sporen achter op de bodem, waar zelfs sporen zeldzaam zijn.
Het leven is een wonder. En elke duik in de oceaan is een nieuwe ontmoeting met haar onvoorspelbaarheid, schoonheid en oneindige kunst om te verrassen.
