“Một ảo ảnh về một chỉnh thể vô tận, mặt nước không đường chân trời và chẳng bến bờ” — đó là cách Claude Monet mô tả về hiệu ứng mà những bức “Hoa súng” nổi tiếng của ông mang lại. Đây không chỉ là một lời nói mang tính thi vị: một nghiên cứu khoa học vào năm 2025 đã khẳng định rằng nghệ thuật thực sự có khả năng thay đổi trạng thái của chúng ta — đặc biệt là khi ta được chiêm ngưỡng tác phẩm gốc. Vào mùa hè năm 2025, tại phòng trưng bày The Courtauld ở London, các nhà khoa học từ King’s College London đã thực hiện một cuộc thử nghiệm với sự hỗ trợ của Quỹ Nghệ thuật (Art Fund) và Quỹ Nghiên cứu Tâm thần học (Psychiatry Research Trust). Năm mươi người tham gia đã dành 20 phút để ngắm nhìn các tác phẩm gốc của Manet, Van Gogh, Gauguin cùng các bản sao chất lượng cao của chúng. Trên cổ tay họ được đeo các cảm biến để ghi lại nhịp tim và nhiệt độ da, đồng thời việc phân tích mẫu nước bọt trước và sau buổi xem tranh cũng được thực hiện để đo lường nồng độ cortisol.
Những kết quả được công bố vào tháng 10 năm 2025 đã gây bất ngờ ngay cả với các nhà nghiên cứu:
- ở những người xem tranh gốc, nồng độ cortisol giảm 22% — cao gấp 2,7 lần so với những người xem bản sao;
- nhiệt độ da giảm 0,74 °C — một dấu hiệu của sự tập trung sâu sắc;
- biến thiên nhịp tim gia tăng — một chỉ số cho thấy sự kết nối về mặt cảm xúc.
“Nghiên cứu này lần đầu tiên chứng minh được điều mà chúng ta hằng cảm nhận — nghệ thuật thực sự rất tốt cho bạn”, bà Jenny Waldman, giám đốc Art Fund, nhận định về kết quả nghiên cứu.
Tại sao những tác phẩm hội họa của Monet lại đặc biệt tiêu biểu trong bối cảnh này? Những khung hình của ông khiến ánh nhìn không thể dừng lại ở một điểm với những nhát cọ lung linh, những đường nét mờ ảo và ánh sáng không ngừng chuyển động. Điều này đòi hỏi người xem không phải là một sự chú ý mang tính phân tích, mà là sự chú tâm chiêm nghiệm — một trạng thái kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm, chịu trách nhiệm cho việc phục hồi và duy trì sự sáng suốt, điềm tĩnh của tâm trí.
Một minh chứng rõ nét là loạt tranh “Nhà thờ Rouen” (1892–1894), nơi Monet đã vẽ rất nhiều bức tranh về cùng một tòa nhà vào những thời điểm khác nhau trong ngày. Vào buổi sáng, nhà thờ hiện lên với sắc hồng dịu nhẹ và mềm mại; lúc giữa trưa, nó gần như trắng xóa và rực rỡ; còn lúc hoàng hôn, nó lại mang sắc vàng đất ấm áp. Mỗi bức họa truyền tải một sắc thái ánh sáng, màu sắc và tâm trạng mới mẻ.
Một tuyên ngôn khác cho ý tưởng này là loạt tranh “Những đống cỏ khô” (1890–1891), bao gồm nhiều bức vẽ cùng một phong cảnh vào các mùa và thời điểm khác nhau trong ngày. Vào tháng 5 năm 1891, Monet đã trưng bày 15 bức họa tại một buổi triển lãm ở Galerie Durand-Ruel. Nhà văn Octave Mirbeau đã mô tả ấn tượng về buổi triển lãm như sau: “Đất và trời hiện ra đầy sống động, chuyển động và biến đổi — như chính thời gian vậy”.
Đỉnh cao của phương pháp tiếp cận này là loạt tranh “Nymphéas” (“Hoa súng”), dự án mà Monet đã miệt mài thực hiện trong gần 30 năm, từ cuối những năm 1890 đến năm 1926. Bộ sưu tập này có hơn 250 bức họa, trong đó có khoảng 40 bức khổ lớn. Vào tháng 11 năm 1918, ngay một ngày sau khi thỏa thuận đình chiến được ký kết, Monet đã viết thư cho Clemenceau để đề nghị tặng hai tấm bảng trang trí cho nhà nước. Việc bàn giao chính thức 8 bức pano cuối cùng mang tên “Grands Décorations” diễn ra muộn hơn, và chúng được lắp đặt tại Bảo tàng Orangerie vào năm 1927.
Để dành riêng cho những bức pano này, Bảo tàng Orangerie ở Paris đã được cải tạo lại:
- các phòng trưng bày được thiết kế hình bầu dục — để bức tranh toàn cảnh không có góc cạnh hay những ranh giới hữu hình;
- ánh sáng tự nhiên được đảm bảo thông qua các trần nhà bằng kính;
- 8 bức pano cao 2 mét với tổng chiều dài 91 mét được sắp xếp trong hai căn phòng theo trục Đông-Tây — mô phỏng theo chuyển động của mặt trời.
Vào năm 1952, nghệ sĩ siêu thực André Masson đã gọi những căn phòng này là “Nhà nguyện Sistine của trường phái Ấn tượng”. Ngày nay, bảo tàng đón hàng triệu lượt khách mỗi năm — mọi người từ khắp nơi trên thế giới đến đây chỉ để đứng lặng và ngắm nhìn.
Bạn có thể chiêm ngưỡng các tác phẩm của Monet tại một số địa điểm quan trọng:
- Bảo tàng Orangerie (Paris) — nơi trưng bày tám bức pano “Hoa súng” trong các phòng bầu dục với ánh sáng tự nhiên.
- Giverny (Normandie) — khu vườn và ao hoa súng, nguồn cảm hứng cho loạt tranh nổi tiếng.
- Viện Nghệ thuật Chicago — nơi lưu giữ “Những đống cỏ khô” và loạt tranh “Hoa súng”.
- MoMA (New York) — tấm bảng “Hoa súng” lớn (1914–1926).
- Bảo tàng Marmottan Monet (Paris) — bộ sưu tập lớn nhất các tác phẩm của Monet, bao gồm bức “Ấn tượng, Mặt trời mọc”.
- Bảo tàng Mỹ thuật Pushkin (Moscow) — nơi có bộ sưu tập đáng kể về các họa sĩ Ấn tượng.
Và nếu một chuyến đi hiện chưa khả thi, bạn vẫn có thể tận hưởng các chuyến tham quan ảo và hình ảnh với độ phân giải cực cao. Hãy thử dành ra 15–20 phút để tĩnh tâm chiêm nghiệm — hãy đặt điện thoại xuống và để bản thân đắm chìm trong cuộc dạo chơi của ánh sáng và màu sắc, đúng như những gì Monet đã dự định.
