Trong không gian sâu thẳm, cách chúng ta khoảng một nghìn năm ánh sáng, một trong những ngôi sao trẻ nhất mang tên tiền sao HH 211 đang dần được hình thành. Thiên thể này mới chỉ khoảng 35 nghìn năm tuổi và có khối lượng vỏn vẹn bằng 6% Mặt Trời. Đây thực sự là một "đứa trẻ" của vũ trụ, và một nhóm các nhà thiên văn học quốc tế đã quan sát được nó nhờ hệ thống kính thiên văn ALMA đặt tại sa mạc Atacama, Chile.
Quá trình hình thành một ngôi sao giống như một công trường xây dựng đầy phức tạp. Xung quanh thiên thể non trẻ, một đĩa bồi tụ bao gồm mây khí và bụi xoay tròn được hình thành. Vật chất từ đĩa bồi tụ dần rơi vào ngôi sao, nuôi dưỡng sự tăng trưởng của nó. Tuy nhiên, một vấn đề nảy sinh là vật chất đang quay mang quá nhiều mô-men động lượng, và nếu không có một "van xả", nó sẽ không thể bồi tụ một cách hiệu quả. Đóng vai trò là chiếc van này chính là các luồng tia lưỡng cực mạnh mẽ giúp đẩy bớt mô-men động lượng dư thừa ra hai hướng đối nghịch với ngôi sao.
Cho đến nay, các nhà thiên văn vẫn chưa thể xác định chính xác vị trí bắt đầu của các luồng tia này. Chúng được sinh ra ở rất gần tiền sao – tại những khoảng cách nhỏ hơn hàng chục lần so với quãng đường từ Trái Đất đến Mặt Trời. Vùng khởi phát này bị bao phủ bởi lớp bụi dày đặc mà các kính thiên văn quang học và hồng ngoại gần như James Webb không thể nhìn xuyên qua. Chính lúc này, ALMA – mạng lưới kính thiên văn vô tuyến lớn nhất thế giới hoạt động ở dải bước sóng milimét và dưới milimét – đã phát huy sức mạnh. Những bước sóng này có khả năng xuyên qua các màn bụi dày một cách dễ dàng.
Các quan sát cho thấy luồng tia của HH 211 di chuyển với vận tốc hơn 100 km/s nhưng lại có tốc độ tự quay rất chậm. Dựa trên định luật bảo toàn mô-men động lượng và năng lượng, nhóm nghiên cứu do Chin-Fei Lee từ ASIAA dẫn đầu đã xác định chính xác điểm khởi nguồn: nó nằm ở mép trong cùng của đĩa bồi tụ, chỉ cách tiền sao 0,02 đơn vị thiên văn. Phát hiện này hoàn toàn khớp với mô hình lý thuyết X-wind, vốn cho rằng từ trường hoạt động như một máy phóng khổng lồ đẩy khí ra bên ngoài.
Đây là lần đầu tiên vị trí hình thành của một luồng tia từ tính từ tiền sao được xác định với độ chính xác cao đến vậy. Khám phá này là một bước tiến quan trọng để hiểu rõ cách thức các ngôi sao loại bỏ lực xoay dư thừa để tiếp tục lớn lên. Do các hành tinh cũng được hình thành trong chính những chiếc đĩa này, dữ liệu mới sẽ giúp chúng ta hiểu sâu hơn về các giai đoạn đầu của quá trình hình thành hệ hành tinh.
Những hình ảnh từ ALMA đã hoàn thiện bức tranh mà kính thiên văn James Webb cung cấp: chúng cùng nhau mô tả cách luồng tia đâm xuyên qua vật chất xung quanh và để lại những dấu vết rực rỡ trong không gian. Việc quan sát HH 211 giống như đang nhìn vào một phòng thí nghiệm nơi thiên nhiên tạo ra những ngôi sao mới ngay trước mắt chúng ta. Mỗi quan sát như vậy lại đưa chúng ta đến gần hơn với lời giải cho câu hỏi vĩnh cửu: làm thế nào từ những đám mây khí lạnh lẽo lại nảy sinh những mặt trời và cả những thế giới có thể giống như hành tinh của chúng ta.
