Chúng ta thường coi trọng lực là một điều hiển nhiên đến mức gần như không bao giờ để ý đến sự hiện diện của nó. Nó đồng hành cùng chúng ta ngay từ hơi thở đầu tiên, hỗ trợ não bộ xác định vị trí cơ thể trong không gian và âm thầm góp phần hình thành nên cảm nhận về bản ngã. Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi điểm tựa kiên cố này đột ngột biến mất?
Đây chính là câu hỏi được các tác giả đặt ra trong bài báo mới có tiêu đề «Chuyến du hành không gian: Cách vi trọng lực thay đổi hoạt động của não bộ và trải nghiệm ý thức», được đăng tải trên tạp chí Frontiers in Psychology.
Các nhà nghiên cứu đề xuất một cái nhìn về vi trọng lực không chỉ như một thử thách thể chất đối với cơ thể, mà còn là cơ hội duy nhất để tìm hiểu bản chất của ý thức. Theo quan điểm của họ, trọng lực Trái Đất là một trong những hệ quy chiếu cơ bản nhất đối với não bộ. Trải qua hàng triệu năm tiến hóa, hệ thần kinh đã học cách dự đoán và tính toán tầm ảnh hưởng của lực hấp dẫn trong mọi chuyển động.
Trong môi trường không trọng lực, nền tảng quen thuộc này đột ngột không còn nữa. Hệ tiền đình bắt đầu nhận được những tín hiệu lạ lẫm, cảm giác thông thường về hướng trên và dưới bị xáo trộn, buộc não bộ phải tái cấu trúc các mô hình nội tại về cơ thể cũng như không gian xung quanh.
Các tác giả liên kết quá trình này với lý thuyết suy luận chủ động, cho rằng não bộ liên tục đưa ra các dự đoán về thế giới và so sánh chúng với thông tin nhận được. Khi một trong những mốc định vị quan trọng nhất là trọng lực không còn hoạt động theo cách thông thường, số lượng sai lệch trong dự đoán sẽ tăng lên. Kết quả là não bộ bắt đầu thích nghi với thực tại mới bằng cách điều chỉnh lại các khái niệm của chính nó về vị trí cơ thể và sự tương tác với môi trường xung quanh.
Thật thú vị khi một số mô tả về trải nghiệm của các phi hành gia gợi nhắc đến những thay đổi trong nhận thức thường thấy ở các trạng thái ý thức biến đổi. Họ báo cáo về cảm giác không gian kỳ lạ, sự thay đổi trong cách nhìn nhận cơ thể mình và cảm giác vượt ra ngoài giới hạn cái tôi thông thường. Các tác giả nhấn mạnh rằng những quan sát này vẫn cần được nghiên cứu thêm, tuy nhiên, chúng cho phép chúng ta xem vũ trụ như một phòng thí nghiệm đặc biệt để khám phá ý thức con người.
Bài báo không khẳng định rằng trạng thái không trọng lực giúp "tăng cường" ý thức. Thay vào đó, nó mở ra một góc nhìn mới: có lẽ cảm nhận của chúng ta về thực tại và bản ngã phụ thuộc vào trọng lực nhiều hơn những gì chúng ta vẫn tưởng.
Nếu giả thuyết này được xác nhận bởi các nghiên cứu trong tương lai, các chuyến bay vào vũ trụ có thể mang lại cơ hội vô tiền khoáng hậu để các nhà khoa học hiểu rõ cơ chế nào nằm sau trải nghiệm về "cái tôi" và cách não bộ tạo ra một bức tranh liên tục về trải nghiệm chủ quan.
