18 Temmuz'da tüm dünya Dünya Dinleme Günü'nü (World Listening Day) kutluyor.
İlk bakışta bu kulağa tuhaf gelebilir. Müziği kutlamaya alışkınız.
Sanatı. Yaratıcılığı. Ama ayrı olarak dinlemeyi mi?
Ve belki de günün asıl anlamı da tam olarak burada saklıdır.
Modern dünya sesler, müzikler, bildirimler ve sonsuz bilgi akışıyla dolu. Her şeyi daha fazla duyuyoruz. Ama gerçekten dinliyor muyuz?
Dikkatten Doğan Bir Gün
Dünya Dinleme Günü, World Listening Project (Dünya Dinleme Projesi) girişimiyle 2010 yılında ortaya çıktı.
18 Temmuz tarihi, modern akustik ekolojinin kurucusu kabul edilen Kanadalı besteci ve ses araştırmacısı Raymond Murray Schafer'ın doğum günü anısına seçildi.
1960'ların sonunda, şehirlerin ve doğanın ses manzaralarını inceleyen uluslararası bir araştırma girişimi olan World Soundscape Project'i (Dünya Ses Manzarası Projesi) kurmuştu.
Schafer şaşırtıcı bir fikir ortaya attı: Ses, hayatımızın sadece bir fonu değildir.
O, mekanın canlı hafızasıdır. Sokakların gürültüsünü, doğanın seslerini, şehirlerin nefesini kaydetti ve basit bir soru sordu:
Yaşadığımız dünya nasıl ses çıkarıyor?
Sadece müzik değil. Rüzgar. Orman. Okyanus. Yağmur. İki kelime arasındaki sessizlik.
Her ses, bir mekanın tarihinin bir parçası haline gelir. Ve her biri, ilk bakışta göründüğünden daha fazlasını anlatabilir.
Duyduğunu Duymak Değildir
Duyma kendiliğinden gerçekleşir. Sesler, dikkatimizi verip vermediğimize bakılmaksızın kulaklarımıza ulaşır. Dinleme daha sonra başlar. Bir insanın var olmayı seçtiği anda.
Sırasını beklemenin sona erdiği an. Cevap vermek yerine... anlamaya çalıştığı an.
Amerikalı besteci Pauline Oliveros, Deep Listening - 'derin dinleme' pratiğini yaratarak tam olarak bu farkı araştırmıştı.
Onun için dinleme asla sadece bir müzik tekniği olmadı. O, dünyada var olmanın bir yoluydu.
Mekanı dinlemek. Doğayı dinlemek. Başka bir insanı dinlemek. Kendini dinlemek.
Dünya Her Zaman Ses Verir
Bugün, yeni müzikler yaratmak yerine dinleme sanatının kendisini araştırmaya adanmış giderek daha fazla proje var.
Bunlardan biri, dünyanın dört bir yanından sesleri toplayıp onları hafıza, dikkat ve insan algısı alanına dönüştüren uluslararası proje Cities and Memory (Şehirler ve Hafıza).
Dünya Dinleme Günü anısına, dünyaca ünlü İskoç perküsyon sanatçısı Evelyn Glennie ve Cities and Memory projesinin yaratıcısı Stuart Fowkes, basit bir soru üzerine düşünmemizi önerdiler:
Gerçekten dinlemek ne anlama gelir?
Bu soruyu özellikle Evelyn Glennie'nin sorması sembolik.
Çocukken işitme duyusunu neredeyse tamamen kaybeden sanatçı, müziği sadece kulaklarıyla değil, tüm vücuduyla - titreşim, hareket ve mekan aracılığıyla - algılamayı öğrendi ve dünyanın en seçkin perküsyon sanatçılarından biri oldu. Hayatı bize şunu hatırlatıyor gibidir: Dinleme sadece işitme duyusuyla doğmaz. Varlıkla doğar.
Evelyn ve Stuart, sohbetlerinde gerçek dinlemenin mümkün olmadığı dört özelliği sıralıyorlar: dikkat, açıklık, bağlantı, dürüstlük.
Belki de sadece müzik değil, hayatla karşılaşma da bunlarla başlar.
Sesler Arasındaki Boşluk
Belki de bu yüzden Dünya Dinleme Günü müziğin sınırlarının çok ötesine geçiyor.
Dünyanın bizimle sürekli konuştuğunu hatırlatıyor.
Yaprakların hışırtısıyla. Okyanusun nefesiyle. Kuşların şarkısıyla. Yakın bir insanın sesiyle.
Sözler arasında doğan sessizlikle.
Ve belki de gerçek dinleme tam da burada başlar.
Kulaklarla değil. Dikkatle.
Dünyaya kendi açıklamamızı vermeye... acele ettiğimiz anı durdurup...
onun ses vermesine izin verdiğimiz an.
...
Peki ya dinleme, sadece yaptığımız bir şey değilse…
Gerçekten duyduğumuzda kim olduğumuzsa? 🤍
