Op 18 juli wordt wereldwijd World Listening Day - de Wereldluisterdag gevierd.
Op het eerste gezicht klinkt dit ongebruikelijk. We zijn gewend muziek te vieren.
Kunst. Creativiteit. Maar specifiek luisteren?
En misschien schuilt juist hier de belangrijkste betekenis van deze dag.
De moderne wereld is gevuld met stemmen, muziek, notificaties en een eindeloze stroom aan informatie. We horen steeds meer. Maar luisteren we altijd echt?
Een dag geboren uit aandacht
World Listening Day werd in 2010 opgericht op initiatief van World Listening Project.
De datum 18 juli werd gekozen ter ere van de verjaardag van de Canadese componist en geluidsonderzoeker R. Murray Schafer - de man die wordt beschouwd als de grondlegger van de moderne akoestische ecologie.
Al eind jaren zestig creëerde hij het World Soundscape Project - een internationaal onderzoeksproject dat de geluidslandschappen van steden en de natuur bestudeerde.
Schafer kwam met een verrassend idee. Geluid is niet zomaar een achtergrond in ons leven.
Het is het levende geheugen van een ruimte. Hij nam het geluid van straten, de stemmen van de natuur, de ademhaling van steden op en stelde een simpele vraag:
Hoe klinkt de wereld waarin we leven?
Niet alleen muziek. Maar ook de wind. Het bos. De oceaan. De regen. De pauze tussen twee woorden.
Elk geluid wordt onderdeel van de geschiedenis van een plek. En elk geluid kan er meer over vertellen dan op het eerste gezicht lijkt.
Horen is nog geen luisteren
Horen gebeurt vanzelf. Geluiden bereiken onze oren, ongeacht of we er aandacht aan besteden. Luisteren begint later. Op het moment dat een persoon ervoor kiest aanwezig te zijn.
Wanneer hij stopt met wachten op zijn beurt om te praten. Wanneer hij probeert niet te antwoorden... maar te begrijpen.
Precies dit verschil onderzocht de Amerikaanse componiste Pauline Oliveros, die de praktijk van Deep Listening - 'diep luisteren' ontwikkelde.
Voor haar was luisteren nooit alleen een muzikale techniek. Het was een manier om in de wereld te zijn.
Luisteren naar de ruimte. De natuur. Een ander mens. Jezelf.
De wereld klinkt altijd
Tegenwoordig wijden steeds meer projecten zich niet aan het creëren van nieuwe muziek, maar aan het onderzoeken van de kunst van het luisteren zelf.
Een daarvan is het internationale project Cities and Memory, dat geluiden van over de hele wereld verzamelt en ze omzet in een ruimte van herinnering, aandacht en menselijke perceptie.
Ter ere van World Listening Day stelden de wereldberoemde Schotse percussioniste Evelyn Glennie en de maker van het project Cities and Memory, Stuart Fowkes, voor om na te denken over een simpele vraag:
Wat betekent het om echt te luisteren?
Het is bijzonder symbolisch dat juist Evelyn Glennie deze vraag stelt.
Omdat ze als kind bijna volledig haar gehoor verloor, leerde ze muziek niet alleen met haar oren, maar met haar hele lichaam te ervaren - via vibratie, beweging en ruimte - en werd ze een van de meest vooraanstaande percussionisten ter wereld. Haar leven lijkt ons eraan te herinneren: luisteren ontstaat niet alleen door horen. Het ontstaat door aanwezigheid.
In hun gesprek noemen Evelyn en Stuart vier kwaliteiten, zonder welke echt luisteren onmogelijk is: aandacht. openheid. verbinding. eerlijkheid.
Misschien begint niet alleen muziek hiermee. Maar ook de ontmoeting met het leven.
De ruimte tussen de klanken
Misschien gaat de Wereldluisterdag daarom veel verder dan muziek.
Het herinnert ons eraan dat de wereld voortdurend met ons praat.
Door het ruisen van de bladeren. Door de ademhaling van de oceaan. Door het zingen van de vogels. Door de stem van een dierbare.
Door de stilte die ontstaat tussen woorden.
En misschien begint echt luisteren juist hier.
Niet met de oren. Maar met aandacht.
Vanaf het moment dat we stoppen met het gehaast de wereld onze eigen verklaring te geven…
en het laten klinken.
...
En wat als luisteren niet zomaar iets is wat we doen…
Maar iets wat we worden, wanneer we echt horen? 🤍
