Kuzey New Mexico'da yakın zamanda meydana gelen yangın bölgesinde toprak hâlâ simsiyah ve cansız; ağaç gövdeleri kömürleşmiş durumda ve toprak güneş altında 65 santigrat dereceye kadar ısınıyor. Bu çoraklığın ortasında araştırmacılar, minik fidanlara tam da bu koşullara göğüs germeyi öğreten sıra dışı bir "konveyör" sistemini hayata geçiriyor.
Eyalet genelinde son yirmi yılda 5,45 milyon dönümden fazla ormanlık alan küle döndü. Bölgedeki en büyük yangın olan Calf Canyon/Hermits Peak, 341 bin dönümlük alanı yok ederek geride fidanların sıcaklık, kuraklık ve gölge eksikliği nedeniyle kuruduğu geniş alanlar bıraktı. Geleneksel fidanlıklar ağaçları ideal koşullarda yetiştiriyordu, ancak bu bitkiler yanmış yamaçların gerçeklerine karşı direnç gösteremedi.
Şimdi ise çeşitli üniversitelerden ve eyaletin doğal kaynaklar departmanından bilim insanları, tohum toplama aşamasından dikime kadar tüm süreci kapsayan bir döngü oluşturuyor. Bahar aylarında, kuraklık ve yangından sağ çıkmayı başarmış en dirençli ağaçların kozalakları toplanıyor. Tohumlar çimlenme ve genetik kalite açısından test edildikten sonra, fidanlıklarda kontrollü kuraklık ve yüksek sıcaklıklara maruz bırakılıyor. Bu stres karşısında fidanlar, daha güçlü kökler geliştirip nem kaybını azaltmak için daha az iğne yaprak üreterek tepki veriyor.
Süreçle eş zamanlı olarak dikim haritaları da hazırlanıyor. Hazırlanan model; yamacın açısını, güneşe olan yönelimini ve su birikme olasılığını hesaba katıyor. Sarı çam fidanlarının hayatta kalma oranı güney ve batı yamaçlarında en düşük seviyeye inerken, çukur alanlarda ve kuzey yamaçlarında ise belirgin şekilde artıyor. Tarihsel olarak bu tür bölgelerdeki dikimlerin tutma oranı yaklaşık yüzde 25 seviyesindeydi; yeni sistem ise bu oranı yukarı çekmeyi hedefliyor.
Ayrıca uzmanlar, eyaletin güney bölgelerinden Chihuahua çamı gibi daha dayanıklı türlerin "taşınması" olasılığını da değerlendiriyor. Bu ağaçlar, gelecekte daha sık görülmesi beklenen hem yangına hem de uzun süreli kuraklığa karşı daha iyi direnç gösteriyor. Tohumdan dikime hazır fidana kadar tüm süreç artık eyalet içinde yürütülüyor; böylece bitkileri daha da zayıflatan uzun nakliye süreçlerine gerek kalmıyor.
Mora County'de kurulan yeni merkez, 2028 yılına kadar yılda bir milyon, ilerleyen dönemlerde ise beş milyon fidan yetiştirme kapasitesine ulaşacak. Bu sayede, giderek daha sık ve şiddetli yanan ormanlara olan devasa "borcun" kademeli olarak kapatılması hedefleniyor. Dikilen ve tutan her fidan, sadece gelecekteki bir gölge ve kereste kaynağı değil, aynı zamanda koca şehirlerin bağlı olduğu su havzalarının da korunması anlamına geliyor.
Ormanlar eski yöntemlerle değil de mevcut koşullar ve gelecekteki değişimler gözetilerek yenilendiğinde, başarı şansı da gözle görülür şekilde artıyor.
