Ormanın sessizliğinde düzenli, kararlı bir tıkırtı duyulur. Bu rastgele bir ses değil — bu bir iştir. Ağaçkakan gövdeye, her budağı ve her çatlağı bilen bir ustanın titizliğiyle yaklaşır. Bir vuruş, ikinci, üçüncü… ve çoktan düzgün bir delik belirmiştir. Böylece, sonradan ormanın diğer sakinlerinin de kullanacağı bir yuva doğar.
Ağaçkakanlar gerçek mühendislerdir. Gagaları günde binlerce darbeye dayanacak şekilde yapılmıştır ve kafataslarının özel kemik yapısı beyni sarsıntıdan korur. Birçok türün dili uzun ve yapışkandır — en derin galerilerden bile larvaları çıkarır. Sert kuyruk tüyleri ise kuş gövdeye dikey olarak tutunduğunda güvenilir bir destek işlevi görür.
En şaşırtıcı olan şey ise isabetliliktir. Ağaçkakan ağacı gelişigüzel oymaz. Yeri seçer, içteki zararlılar yüzünden ahşabın nerede daha yumuşak olduğunu hisseder ve yuvayı yöntemli bir şekilde oyar. Bu bazen saatler, bazen birkaç gün sürer. Sonunda yağmurdan ve yırtıcılardan korunan, kusursuz yuvarlak ya da oval bir delik ortaya çıkar.
Bu kuşlar ormanın sağlık bekçileridir. Zararlı böcekleri yok ederek ağaçların sağlıklı kalmasına yardımcı olurlar. Terk ettikleri oyuklar ise baştankaralara, baykuşlara, sincaplara ve hatta yarasalara yuva olur. Tek bir ağaçkakan, koca bir hayvan zinciri için bütün bir «konut» yaratabilir.
Ağaçkakanın çalışmasını izlemek, gerçek bir zanaatkârı izlemeye benzer. Her harekette güç, hesap ve kadim bir bilgi vardır. Doğa ona, insanın hâlâ tam olarak taklit edemediği araçlar bahşetmiştir.
Bir dahaki sefere ormanda bu karakteristik tıkırtıyı duyduğunuzda durun. Orada, kabuğun ardında, biri milimetrik bir hassasiyetle küçük bir dünya yaratıyor.
Ormanın sağlık bekçisi kuşları
Her gövdenin kendi hikâyesini sakladığı sık bir ormanda, görünmez hekimler vardır. Beyaz önlük giymezler, reçete yazmazlar — sadece çalışırlar. Gün be gün, yıl be yıl. Bunlar sağlık bekçisi kuşlardır.
Başlıcası ağaçkakandır. İçten içe hastalanmaya başlamış bir ağaca konar. Kabuk böceklerinin, teke böceklerinin, süslü böceklerin larvaları ahşabı sessizce kemirir. İnsan bu belayı her zaman fark etmez, ama ağaçkakan duyar. İsabetli, güçlü vuruşlarla kabuğu açar ve zararlıları uzun diliyle çıkarır. Tek bir ağaçkakan bir mevsimde binlerce larva yok edebilir. Onun ardından ağaç hayatta kalma şansı, orman ise sağlıklı kalma şansı kazanır.
Ama ağaçkakanlar tek değildir. Orman «hastanesinin» raflarında başka uzmanlar da dolaşır.
Baştankaralar ve sıvacı kuşları kabuktaki her çatlağı titizlikle inceler, küçük böcekleri seçerler. Kıyıcıkuşlar gövdeleri aşağıdan yukarıya yöntemli bir şekilde dolaşır, sanki hastaları ziyaret ederler. Sinekkapanlar ve kızılkuyruklar zararlıları doğrudan havada yakalar. Baykuşlar ve atmaca ise genç sürgünlere ve tohumlara zarar verebilecek kemirgenlerin sayısını dengeler.
Bu kuşların çalışması özellikle yaşlı ormanlarda önemlidir. Ağaçların yaş veya hastalık nedeniyle zayıfladığı yerlerde, sağlık bekçileri zararlıların ormanı bir mezarlığa dönüştürmesine izin vermez. Yalnızca iyileştirmezler — aynı zamanda inşa ederler. Ağaçkakanların terk ettiği oyuklar, onlarca başka tür için yuva olur. Böylece tek bir «marangoz», koca bir yaşam zincirini başlatır.
Sağlık bekçisi kuşlardan yoksun bir orman hızla hastalanmaya başlar. Bunların azaldığı yerlerde bu açıkça görülür: kabuk böceği salgınları, zayıflamış ağaç toplulukları, kurumuş tepeler. Bu yüzden bu kuşların korunması, yalnızca doğanın güzelliğine duyulan bir özen değildir. Bu, koca bir ekosistemin sağlığının sürdürülmesidir.
Bir dahaki sefere ormanda o kesik kesik tıkırtıyı ya da baştankaranın ince cıvıltısını duyduğunuzda hatırlayın: yakınlarda bir yerde sessiz ama çok önemli bir iş sürüyor. Biri yine bir ağacı kurtarıyor. Onunla birlikte — bütün ormanı da.
