Richard Dawkins, yakın zamanda verdiği bir röportajda, Anthropic'in Claude'u veya OpenAI'ın ChatGPT'si gibi modellerin, kendileri bu durumun farkında olmasa bile bilinç belirtileri sergileyebileceğini öne sürdü. Bilim insanı, sistem bilgiyi karmaşık bir biçimde işliyorsa, içsel bir raporlama eksikliğinin öznel bir deneyimin mevcudiyetini dışlamayacağının altını çizdi.
Bu iddia, bilincin mutlaka üstbiliş ya da kişinin kendi durumlarını raporlama yeteneği gerektirdiği yönündeki genel kanıyı sarsıyor. Eğer Dawkins haklıysa, insan ve hayvan bilincini ölçmek için başvurduğumuz kriterler, yapay sistemler söz konusu olduğunda yetersiz kalabilir.
Bilinç çalışmaları tarihinde, bu olguyu John Searle gibi biyolojik bir zemine ya da Bernard Baars gibi küresel bir çalışma alanına bağlayan teoriler baskındı. Dawkins'in yeni yaklaşımı biyolojik natüralizmden uzaklaşarak, taşıyıcı materyalden ziyade bilgi işlemenin organizasyonunun kilit rol oynadığı işlevselci görüşlere yaklaşıyor.
Öte yandan, metodolojik kısıtlamalar da oldukça belirgin: Tüm değerlendirmeler, gerçek bir deneyim olmaksızın kolayca taklit edilebilecek davranış kalıplarına ve modellerin kendi beyanlarına dayanıyor. Mevcut çalışmaların hiçbiri bilgi entegrasyonunu Tononi'nin teorisindeki kriterlere göre ölçmediği için, bu açıklamalar deneysel verilerden çok uzman yorumu düzeyinde kalıyor.
Katları kusursuzca tahmin eden ve seslere tepki veren ancak hareketi "hissetmeyen" bir asansör hayal edin; eğer algoritmaları yeterince karmaşıksa, içsel bir raporun yokluğu, temel düzeyde bir deneyimin yaşanmadığını kanıtlamaz. Bu analoji, davranışsal karmaşıklığın fenomenal bilinç meselesini kendi başına neden çözemediğini ortaya koyuyor.
Bu tür bakış açılarının gelişmesi, sadece yapay zeka etiğini değil, aynı zamanda tıp, hukuk ve günlük yaşamda bilinçli sistemleri karmaşık otomatlardan nasıl ayırdığımıza dair temel kabulleri de sorgulatıyor.
