Serce zmienia rytm, żołądek sygnalizuje sytość, oddech staje się głębszy. Za tymi znanymi odczuciami stoi nieustanna wymiana informacji między ciałem a mózgiem. Nowa praca dodaje do tego obrazu nieoczekiwany szczegół: przepływ krwi wewnątrz samego mózgu może służyć jako dodatkowy kanał dla chemicznych przesłań.
Caitlin Carson, Ranjan Roy i Javier Stern z Uniwersytetu Stanowego Georgii zbadali dwie sąsiednie strefy pnia mózgu u szczurów. Wyniki opublikowano 3 listopada 2026 roku w czasopiśmie Communications Biology.
Pierwsza strefa to jądro pasma samotnego. Jest to główny węzeł odbiorczy dla informacji z narządów wewnętrznych: nerwem błędnym, językowo-gardłowym i nerwami rdzeniowymi docierają tu dane z układu sercowo-naczyniowego, oddechowego i pokarmowego. Druga strefa to pole najdalsze, maleńki obszar rdzenia przedłużonego. W przeciwieństwie do większości części mózgu nie ma on bariery krew-mózg, dlatego potrafi reagować na substancje krążące we krwi. Właśnie ta strefa uczestniczy w wywoływaniu nudności i odruchu wymiotnego. Razem obie struktury pomagają organizmowi koordynować pracę układów wewnętrznych.
O połączeniach między ich naczyniami włosowatymi anatomi podejrzewali od dawna, ale bezpośrednich obserwacji w żywym mózgu nie było: związek wywnioskowano z badań na pojedynczych tkankach. Teraz za pomocą mikroskopii dwufotonowej udało się zajrzeć do żywego mózgu i prześledzić drogę erytrocytów. Okazało się, że tymi połączeniami krew płynie przeważnie w jednym kierunku — od jądra pasma samotnego do pola najdalszego. W wersji wstępnej pracy (preprincie) taki przepływ odnotowano w 12 z 15 zbadanych połączeń, czyli w około 80% przypadków, u trzech szczurów.
Kolejne odkrycie dotyczy budowy naczyń. Naczynia włosowate pola najdalszego są niemal dwukrotnie szersze niż w jądrze pasma samotnego: około 9 µm wobec prawie 5 µm. Prędkość przepływu krwi jest przy tym w obu strefach praktycznie taka sama. Autorzy wyjaśniają to tak: wąskie naczynia włosowate stawiają większy opór, a szerokie ułatwiają przejście krwi z sąsiedniego obszaru. Równa prędkość, ich zdaniem, świadczy o tym, że ukrwienie wspólnej sieci naczyniowej jest aktywnie regulowane.
Zwykle naczynia postrzega się jako system dostarczania tlenu i substancji odżywczych. Teraz okazuje się, że sama geometria i kierunek przepływu krwi mogą decydować o tym, które chemiczne przesłania docierają do sąsiednich obszarów mózgu. Jeśli jedna strefa wydziela do krwi cząsteczki sygnałowe, ukierunkowany przepływ może przenieść je do drugiej.
Na razie to tylko hipoteza. Badacze obserwowali ruch krwi, ale nie mierzyli przenoszenia konkretnych substancji sygnałowych ani nie sprawdzali, jak działają one na komórki nerwowe. Eksperymenty przeprowadzono na szczurach, a przenoszenie wniosków na człowieka możliwe jest dopiero po odrębnych badaniach.
Jeśli hipoteza się potwierdzi, obraz związku mózgu i ciała stanie się bardziej złożony. Obok dróg nerwowych, którymi narządy przekazują informacje, pojawia się miejscowy kanał naczyniowy między ośrodkami ich przetwarzania. Praca podważa też wyobrażenie o naczyniach włosowatych jako o pasywnych rurach, które jedynie dostarczają energię tkance nerwowej.
Następne pytanie brzmi, jakie konkretnie przesłania potrafi przenosić ten przepływ i co zmieniają one w funkcjonowaniu organizmu.
