Het hart verandert van ritme, de maag meldt verzadiging, de ademhaling wordt dieper. Achter deze vertrouwde gewaarwordingen schuilt een voortdurende uitwisseling van informatie tussen lichaam en hersenen. Een nieuw onderzoek voegt aan dit beeld een onverwacht detail toe: de bloedstroom binnenin de hersenen zelf kan dienen als een extra kanaal voor chemische boodschappen.
Caitlin Carson, Ranjan Roy en Javier Stern van de Staatsuniversiteit van Georgia bestudeerden twee aangrenzende zones van de hersenstam bij ratten. De resultaten zijn gepubliceerd op 3 november 2026 in het tijdschrift Communications Biology.
De eerste zone is de nucleus tractus solitarius. Dit is het belangrijkste ontvangstknooppunt voor gegevens van de inwendige organen: via de nervus vagus, de nervus glossopharyngeus en de spinale zenuwen komen hier gegevens binnen van het hart- en vaatstelsel, het ademhalingsstelsel en het spijsverteringsstelsel. De tweede zone is het area postrema, een piepklein gebiedje in de medulla oblongata. Anders dan de meeste hersengebieden heeft het geen bloed-hersenbarrière, waardoor het kan reageren op stoffen die in het bloed circuleren. Juist dit gebied is betrokken bij het opwekken van misselijkheid en de braakreflex. Samen helpen de twee structuren het organisme de werking van de inwendige systemen op elkaar af te stemmen.
Anatomisten vermoedden al lang dat er verbindingen tussen hun haarvaten bestaan, maar directe waarnemingen in een levend brein ontbraken: de verbinding werd afgeleid uit onderzoek op afzonderlijke weefsels. Nu is het met tweefotonenmicroscopie gelukt in een levend brein te kijken en de weg van de rode bloedcellen te volgen. Het bleek dat het bloed door deze verbindingen hoofdzakelijk in één richting stroomt — van de nucleus tractus solitarius naar het area postrema. In de voorlopige versie van het onderzoek (de preprint) werd een dergelijke stroom vastgesteld in 12 van de 15 onderzochte verbindingen, dat wil zeggen in ongeveer 80% van de gevallen, bij drie ratten.
Nog een bevinding betreft de bouw van de vaten. De haarvaten van het area postrema zijn bijna twee keer zo wijd als die in de nucleus tractus solitarius: ongeveer 9 µm tegen bijna 5 µm. De stroomsnelheid van het bloed is in beide zones vrijwel gelijk. De auteurs verklaren dit als volgt: nauwe haarvaten bieden meer weerstand, terwijl wijde haarvaten de overgang van bloed uit het aangrenzende gebied vergemakkelijken. Een gelijkmatige snelheid wijst er volgens hen op dat de bloedtoevoer van het gemeenschappelijke vaatnetwerk actief wordt gereguleerd.
Gewoonlijk worden bloedvaten gezien als een systeem voor de aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen. Nu blijkt dat de geometrie en de richting van de bloedstroom zelf kunnen bepalen welke chemische boodschappen de aangrenzende hersengebieden bereiken. Als de ene zone signaalmoleculen in het bloed afgeeft, kan een gerichte stroom ze naar de andere zone vervoeren.
Voorlopig is dit slechts een hypothese. De onderzoekers observeerden de beweging van het bloed, maar maten niet de overdracht van specifieke signaalstoffen en onderzochten niet hoe deze op zenuwcellen inwerken. De experimenten zijn uitgevoerd op ratten, en de conclusies kunnen pas na afzonderlijk onderzoek naar de mens worden vertaald.
Als de hypothese wordt bevestigd, wordt het beeld van de verbinding tussen hersenen en lichaam ingewikkelder. Naast de zenuwbanen waarlangs de organen gegevens doorgeven, ontstaat er een lokaal vasculair kanaal tussen de centra die deze gegevens verwerken. Het onderzoek zet ook de voorstelling op losse schroeven dat haarvaten passieve buizen zijn die slechts energie naar het zenuwweefsel aanvoeren.
De volgende vraag is welke boodschappen deze stroom precies kan overbrengen en wat ze in de werking van het organisme veranderen.
