17 listopada 2026 roku NASA przedstawiła cztery nowe sonifikacje — przekłady danych astronomicznych na dźwięk — poświęcone obszarom aktywnego formowania się gwiazd. Obserwatorium Chandra X-ray Observatory wraz z innymi teleskopami agencji przekształciło zdjęcia „niemowlęcych” gwiazd w słyszalne kompozycje. Materiał zebrali naukowiec zajmujący się wizualizacją Kimberly Arcand z Centrum Chandra, astrofizyk Matt Russo i muzyk Andrew Santaguida z projektu SYSTEM Sounds.

Sonifikacja pozwala odbierać dane kosmiczne inaczej: jasność, położenie i rodzaj promieniowania stają się wysokością tonu, głośnością i barwą. Chandra rejestruje promieniowanie rentgenowskie od gorącego gazu i rozbłysków młodych gwiazd, które są niewidoczne w zwykłym świetle. Te obserwacje pomagają prześledzić cykl życia gwiazd — od gęstych obłoków gazu i pyłu po dojrzałe gwiazdy, podobne do naszego Słońca.
Pierwsza kompozycja poświęcona jest galaktyce Messier 82, czyli M82. To klasyczna galaktyka „wybuchowa”: gwiazdy rodzą się tam dziesiątki i setki razy szybciej niż w Drodze Mlecznej. Prawdopodobną przyczyną jest dawne zderzenie z inną galaktyką. Chandra widzi gigantyczne smugi rozżarzonego gazu — skutek wybuchów masywnych młodych gwiazd i gwałtownego formowania się gwiazd. W sonifikacji dane Chandra połączono z optycznymi zdjęciami Hubble’a i podczerwonymi obrazami Jamesa Webba oraz przechodzącego już na emeryturę Spitzera. Skanowanie odbywa się ruchem radarowym: im jaśniejsze źródło, tym głośniejszy dźwięk. Promieniowanie rentgenowskie zajmuje górny zakres częstotliwości, promieniowanie podczerwone brzmi niskim dronem i szarpnięciami, a światło optyczne przekształca się w linie melodyczne i faktury.
Bliżej nas leży słynna mgławica Oriona — jedna z najaktywniejszych najbliższych „porodowych” stref. Można ją dostrzec nawet przez niewielki teleskop pod ciemnym niebem nieco poniżej pasa Oriona. Chandra odkrywa tu ponad tysiąc energicznych młodych gwiazd. W wersji dźwiękowej przekształcają się one w migoczące nuty, a rozproszona poświata rentgenowska — w czyste wysokie tony. Dane podczerwone Webba pokazują surowiec dla przyszłych gwiazd — pył i gaz — i brzmią niższymi tonami muzycznymi, zniekształconymi przez instrumenty strunowe i cyfrowy instrument przypominający harfę.
Następny przystanek to fragment mgławicy Carina, znany jako „Kosmiczne Urwiska”. W świetle podczerwonym Webba przypomina wspaniały górski grzbiet. Chandra przebija się przez pył i gaz i wyróżnia poszczególne nowo narodzone gwiazdy — w sonifikacji stają się one krótkimi dźwiękami strunowymi. Rozległa poświata rentgenowska przekłada się na dłuższe nuty, a sama mgławica w danych Webba — na rozciągnięte tło, które od czasu do czasu przecinają akcenty zaznaczające gwiazdy i grzbiety.
Album zamyka kompleks Rho Ophiuchi — jasny obłok wypełniony gazem i gwiazdami różnej wielkości i wieku. Chandra wychwytuje rozbłyski niemowlęcych gwiazd, które wytwarzają potężne promieniowanie rentgenowskie. Obserwacje podczerwone Webba pokazują strukturę obłoków pyłu i gazu. W dźwięku źródła rentgenowskie Chandra stają się wysokimi szklanymi tonami i rozciągniętymi nutami, a obłoki Webba — dźwiękami o różnej wysokości; gwiazdy słychać jako metaliczne szarpnięcia. W środku kompozycji pojawia się pauza: ciemne obłoki pyłowe niemal nie emitują światła.
Programem Chandra zarządza Centrum Marshalla NASA w Huntsville, a operacjami naukowymi kieruje Chandra X-ray Center Smithsonian Astrophysical Observatory. Nowe sonifikacje kontynuują istniejącą już kolekcję, dostępną na stronie obserwatorium. Nie są one tylko piękne: dają możliwość usłyszenia procesów, które kształtują gwiazdy w całej Galaktyce i poza nią. W tych dźwiękach są i ciche kołysanki najbliższych mgławic, i wściekły szum odległej wybuchowej galaktyki. Wszystkie składają się na jeden obraz: Wszechświat nieustannie tworzy nowe gwiazdy z rozproszonej materii, wiąże je grawitacją i promieniowaniem, a my, obserwując i słuchając, stopniowo zaczynamy rozróżniać tę ogromną, subtelnie zestrojoną pracę.

