17 november 2026 presenteerde NASA vier nieuwe sonificaties — vertalingen van astronomische gegevens naar geluid — gewijd aan gebieden van actieve stervorming. De Chandra X-ray Observatory heeft samen met andere telescopen van het agentschap opnamen van 'zuigeling'-sterren omgezet in hoorbare composities. Het materiaal werd samengesteld door visualisatiewetenschapper Kimberly Arcand van het Chandra-centrum, astrofysicus Matt Russo en musicus Andrew Santaguida van het project SYSTEM Sounds.

Sonificatie maakt het mogelijk kosmische gegevens anders waar te nemen: helderheid, positie en soort straling worden toonhoogte, volume en timbre. Chandra registreert röntgenstraling van heet gas en uitbarstingen van jonge sterren, die onzichtbaar zijn in gewoon licht. Deze waarnemingen helpen de levenscyclus van sterren te volgen — van dichte wolken van gas en stof tot volwassen hemellichamen zoals onze Zon.
De eerste compositie is gewijd aan het sterrenstelsel Messier 82, ofwel M82. Dit is een klassiek 'starburst'-sterrenstelsel: sterren worden daar tientallen en honderden keren sneller geboren dan in de Melkweg. De waarschijnlijke oorzaak is een botsing uit het verleden met een ander sterrenstelsel. Chandra ziet gigantische slierten gloeiend heet gas — het gevolg van explosies van zware jonge sterren en heftige stervorming. In de sonificatie zijn de gegevens van Chandra gecombineerd met optische opnamen van Hubble en infraroodbeelden van James Webb en de inmiddels buiten dienst gestelde Spitzer. Het scannen gebeurt met een radarbeweging: hoe helderder de bron, hoe luider het geluid. Röntgenstraling bezet het hoogste frequentiebereik, infraroodstraling klinkt als een lage drone en tokkelklanken, en optisch licht wordt omgezet in melodische lijnen en texturen.
Dichter bij ons ligt de beroemde Orionnevel — een van de meest actieve nabije 'kraamkamers'. Je kunt hem zelfs met een kleine telescoop zien onder een donkere hemel, iets onder de gordel van Orion. Chandra ontdekt hier meer dan duizend energieke jonge sterren. In de geluidsversie worden ze flikkerende noten, en de diffuse röntgengloed wordt heldere hoge tonen. De infraroodgegevens van Webb tonen de grondstof voor toekomstige sterren — stof en gas — en klinken als lagere muzikale tonen, vervormd door strijkers en een digitaal harpachtig instrument.
De volgende stop is een deel van de Carinanevel dat bekendstaat als de 'Kosmische kliffen'. In het infrarode licht van Webb lijkt het op een grandioze bergkam. Chandra dringt door stof en gas heen en onderscheidt afzonderlijke pasgeboren sterren — in de sonificatie worden ze korte strijkersklanken. De uitgestrekte röntgengloed wordt vertaald in langere noten, en de nevel zelf in de gegevens van Webb in een uitgestrekt achtergrondklankbeeld dat af en toe wordt doorsneden door accenten die sterren en kammen markeren.
Het album wordt afgesloten met het complex Rho Ophiuchi — een heldere wolk vol gas en sterren van verschillende grootte en leeftijd. Chandra vangt de uitbarstingen van zuigeling-sterren, die krachtige röntgenstraling produceren. De infraroodwaarnemingen van Webb tonen de structuur van de wolken van stof en gas. In geluid worden de röntgenbronnen van Chandra hoge glazen tonen en uitgestrekte noten, en de wolken van Webb klanken van verschillende hoogte; sterren zijn hoorbaar als metalige tokkelklanken. Midden in de compositie valt een pauze: donkere stofwolken zenden bijna geen licht uit.
Het Chandra-programma wordt beheerd door het Marshall Space Flight Center van NASA in Huntsville, en de wetenschappelijke operaties worden uitgevoerd door het Chandra X-ray Center van het Smithsonian Astrophysical Observatory. De nieuwe sonificaties vormen een voortzetting van een al bestaande collectie die op de website van de sterrenwacht beschikbaar is. Ze zijn niet alleen mooi: ze bieden de mogelijkheid om processen te horen die sterren vormen in de hele Melkweg en daarbuiten. In deze klanken schuilen zowel de zachte wiegeliederen van nabije nevels als het woeste gebrom van een ver verwijderd starburst-sterrenstelsel. Samen vormen ze één beeld: het heelal schept voortdurend nieuwe hemellichamen uit verspreide materie, verbindt ze door zwaartekracht en straling, en wij, kijkend en luisterend, beginnen langzaam dit enorme, fijn afgestemde werk te onderscheiden.

