Water kan klinken als regen, als golf, als beek. En wanneer het tot stilstand komt, kan het nog een stem krijgen — een muziekinstrument worden dat met stokken wordt aangeraakt.
Precies zo'n ontmoeting bood het programma van het festival Ars Musica — Arctic Fever aan: op 19 november 2026 werd in het Brusselse ISELP een concert geprogrammeerd, ‘Txalaparta van hout, steen en ijs’. Speciaal daarvoor werd een ijzen versie van het Baskische slaginstrument gemaakt.
Drie materialen — drie manieren om te luisteren
De txalaparta doet denken aan een xylofoon met massieve platen waarop met rechtop gehouden stokken wordt geslagen. In het Brusselse programma werd zij vertegenwoordigd door de musici Arkaitz Martínez de San Vicente en Mikel Ugarte van Oreka TX.
Hout, steen en ijs zouden in één concert te horen zijn. Volgens de organisatoren hadden deze artiesten het ijzen instrument slechts één keer eerder gemaakt — in Lapland.
In zo'n nabuurschap is juist de aandacht voor het materiaal interessant. Gewoonlijk herkennen we een instrument aan zijn naam: viool, trommel, piano. Hier rijst de vraag eerder: wat kan er klinken in hout, steen, bevroren water? Welke aanraking maakt dat hoorbaar?
Muziek begint al met nieuwsgierigheid — met de bereidheid om klank te ontdekken in een vertrouwde stof.
IJs ontmoet een snaar
De slagwerkepisoden waren bedoeld als afwisseling met delen van Sola, een werk van de IJslandse componiste Anna Þorvaldsdóttir voor altviool en elektronica. De altvioolpartij in het programma wordt uitgevoerd door Víctor Guaita; Ars Musica bestempelde de vertoning van Sola als Belgische première.
Dit is een ontmoeting van verschillende manieren waarop klank ontstaat. Een slag markeert een ogenblik. De strijkstok laat het verder klinken. De elektronica voegt nog een ruimte om te luisteren toe.
Daartussen liggen pauzes waarin men de nagalm en de verwachting van het volgende gebaar kan opmerken. Zo nodigt het concertidee uit om ook te luisteren naar wat er tussen de noten gebeurt.
Een instrument dat blijft veranderen
In de festivalbeschrijving wordt het smelten van de ijzen txalaparta een symbolische afsluiting van het concert.
Het idee zelf is verrassend door zijn eenvoud. Water neemt een vorm aan, krijgt de mogelijkheid om door aanraking te klinken en wordt vervolgens weer vloeibaar. Zijn verandering maakt deel uit van het werk.
Hier wil je vertragen. De doorzichtigheid zien, de weerklank horen, opmerken hoeveel gebeurtenissen er in één kort ogenblik passen.
Wat voegt dit toe aan het klinken van de planeet?
Voor GAYA ONE is dit verhaal een uitnodiging om de muzikale nieuwsgierigheid te verruimen. Rondom ons zijn er talrijke materialen, ruimtes en levende vormen die, wanneer we ze ontmoeten, een nieuwe klank kunnen openen.
De mens brengt het idee en de beweging van de handen. Het materiaal antwoordt met zijn eigenschappen. Uit hun wisselwerking ontstaat een ervaring die er voordien niet was.
Water vervolgt zijn weg — door ijs, klank en stroming. En bij ons blijft een nieuw vermogen om te horen: muziek opmerken waar we gisteren alleen een vertrouwde vorm zagen.



