Woda potrafi brzmieć deszczem, falą, strumieniem. A zamarłszy, może zyskać jeszcze jeden głos — stać się instrumentem muzycznym, w który uderza się pałeczkami.
Właśnie takie spotkanie zaproponował program festiwalu Ars Musica — Arctic Fever: na 19 listopada 2026 roku w brukselskim ISELP zaplanowano koncert „Txalaparta z drewna, kamienia i lodu”. Specjalnie na niego tworzono lodową wersję baskijskiego instrumentu perkusyjnego.
Trzy materiały — trzy możliwości usłyszenia
Txalaparta przypomina ksylofon z masywnymi płytami, w które uderza się pionowo ustawionymi pałeczkami. W brukselskim programie prezentowali ją muzycy Arkaitz Martínez de San Vicente i Mikel Ugarte z Oreka TX.
Drewno, kamień i lód proponowano usłyszeć w jednym koncercie. Według organizatorów lodowy instrument został wcześniej stworzony przez tych artystów tylko raz — w Laponii.
W takim sąsiedztwie szczególnie interesująca jest sama uwaga poświęcona materiałowi. Zwykle rozpoznajemy instrument po nazwie: skrzypce, bęben, fortepian. Tutaj pytanie pojawia się wcześniej: co może zabrzmieć w drewnie, kamieniu, zamarzniętej wodzie? Jaki dotyk pozwoli to usłyszeć?
Muzyka zaczyna się już od ciekawości — od gotowości odkrycia brzmienia w znanej materii.
Lód spotyka się ze struną
Epizody perkusyjne pomyślano tak, by przeplatały się z częściami Sola, utworu islandzkiej kompozytorki Anny Thorvaldsdottir na altówkę i elektronikę. Partię altówki w programie wykonuje Víctor Guaita; Ars Musica określił pokaz Sola jako premierę belgijską.
To spotkanie różnych sposobów rodzenia się dźwięku. Uderzenie wyznacza chwilę. Smyczek pozwala prowadzić ją dalej. Elektronika dodaje jeszcze jedną przestrzeń do słuchania.
Między nimi są pauzy, w których można zauważyć pogłos i oczekiwanie na następny gest. Tak koncertowy pomysł zaprasza, by wsłuchać się także w to, co dzieje się między nutami.
Instrument, który wciąż się przemienia
W opisie festiwalowym topnienie lodowej txalaparty staje się symbolicznym zakończeniem koncertu.
Sam pomysł zadziwia swoją prostotą. Woda przybiera formę, zyskuje możliwość brzmienia od dotyku, a potem znów staje się płynna. Jej przemiana wchodzi w skład utworu.
Chce się tu zwolnić. Zobaczyć przejrzystość, usłyszeć odzew, zauważyć, jak wiele wydarzeń mieści się w jednej krótkiej chwili.
Co to dodaje do brzmienia planety?
Dla GAYA ONE ta historia jest zaproszeniem do poszerzenia muzycznej ciekawości. Wokół nas jest wiele materiałów, przestrzeni i żywych form, których spotkanie może otworzyć nowe brzmienie.
Człowiek wnosi zamysł i ruch rąk. Materiał odpowiada swoimi właściwościami. Z ich wzajemnego oddziaływania rodzi się doświadczenie, którego wcześniej nie było.
Woda kontynuuje swoją drogę — przez lód, dźwięk i nurt. A nam pozostaje nowa zdolność słyszenia: dostrzegania muzyki tam, gdzie wczoraj widzieliśmy tylko znajomą formę.



